Đất Làng

  Có người   nói Chủ tịch Tuyết là một nữ tướng, làm được nhiều việc cho xã, đặc biệt là trụ sở ủy ban nhân dân xã được xây dựng khang trangdư luận cho rằng chưa đời chủ tịch xã nào lại bán nhiều đất đến thế, tổng cộng hơn trăm suất, hầu hết các ao hồ trong các thôn do xã quản lý đều được lấp bán, không dừng ở việc bán đất, các đầm cá, bến bãi… cũng được bán với thời hạn 20 năm thậm chí 50 năm, cạnh đó chưa làm được gì cho dân. Dân tự nguyện đóng góp làm đường bê tông, truờng học được xây dựng bằng vốn hỗ trợ của nhà nước và tài trợ, dân cũng tham gia đóng góp.  Bao đời chủ tịch ở xã này, việc bàn giao tài chính hầu như không thể thực hiện. Vừa rồi trụ sở ủy ban nhân dân cũ bị cháy, mất hết cả sổ sách. Nhờ sự hỗ trợ của nhà nước, cộng với vốn đối ứng khoảng một tỷ của xã đã xây dựng được trụ sở mới tọa lạc ở ven đường liên xã trông bề thế . Câu chuyện sau đây đề cập tới người đàn bà này và cộng sự, cuộc đấu tranh của những đảng viên kiên trung và quần chúng nhân dân để sử dụng tấc đất tấc vàng hợp lý, giữ được môi trường,  đoàn kết thống nhất trong đảng trong dân, xây dựng nông thôn mới.

*

   Sau một đêm cuồng nhiệt ồn ã, sáng nay biển như một cô gái uể oải, nhu mì đắm đuối, những con sóng  nhẹ nhàng bò lan trên mặt cát thoải, có thể nhìn ra mãi xa, nơi mặt trời đang lên, cả một vùng biển nhuộm hồng  bởi ánh nắng ban mai.Ông mặt trời từ từ nhô lên trên đại dương.

Chủ tịch Tuyết mượn chiếc ghế, ngồi dưới tán dừa nước, lặng lẽ ngắm nhìn biển. Đã lâu không du lịch ở bãi biển, nên lần này chị thấy rất hứng thú, đặc biệt trưởng đoàn là vị giám đốc công ty trẻ, đẹp trai,  tâm lý với phụ nữ. Thực ra họ đã quen nhau từ  vài năm nay khi công ty  Thiên cầm tham gia đấu thầu các công trình xây dựng ở xã, nhiều lần giao lưu bên bàn tiệc, song đây là lần đầu tiên họ ra biển, nhân chuẩn bị triển khai dự án lò gạch tuy nen.

Chủ quán  đặt lên bàn cho Tuyết tách nước chè, hỏi: mình chị đi nghỉ?

Tuyết đáp lại một cách miễn cưỡng: không! Tôi đi theo đoàn- Tuyết nhấp ngụm nước chè, sau đắng chát là vị ngọt của chè trên lưỡi. Rất hiếm khi Tuyết có khoảng khắc thế này, thật sự gác mọi công việc, thảnh thơi. Ở nhà công việc của xã  cũng nhiều, đôi khi phức tạp nữa. Khối đứa khi không thể tranh được chức chủ tịch xã, quay ra  làm thơ, cho vào phong bì, đêm đến vứt vào cổng, trong thơ vạch vòi đủ thứ..song cũng  phải cho qua. Hàng vạn cái đầu, cũng ngần ấy cái miệng, để dung hòa được đâu dễ, cứ phải mềm nắn, rắn buông, vừa lấy uy vừa phải ngọt ngào mới có thể dẹp yên được dư luận.

Mặt trời lên dần và ngay lập tức biển đầy nắng, sóng lớn dần, ầm ào xô bờ bãi. Những con thuyền đang giong guồm ra khơi, những con tàu hiện lên to dần, to dần chạy về cảng . Gió thổi ào ạt khua những tán dừa nước.

Em ra đây lâu chưa? - Giám đốc Hoàn hỏi.

Tuyết quay lại. Trước mặt Tuyết là người đàn ông Tên Hoàn mặc chiếc quần xoóc màu ghi dài đến gối, áo phông màu xanh, khuôn mặt trái xoan đầy đặn, mũi dọc dừa, hàng lông mày rậm, sắc mặt vui vẻ. Hoàn là giám đốc công ty Thiên Cầm, kinh doanh ở nhiều lĩnh vực: bất động sản, buôn bán vật liệu xây  dựng….Với phong thái tự tin, giám đốc Hoàn kéo ghế ngồi trước mặt Tuyết, hỏi: Em uống gì?.  Thôi! Em đủ rồi- Tuyết nói.  Làm một cốc nước dừa nhé?- Hoàn lại hỏi. Không đợi Tuyết trả lời, anh gọi: cho hai cốc nước dừa nào! Anh hỏi Tuyết tiếp: Em ra đây lâu chưa?

Cũng mới thôi- Tuyết trả lời.

Buổi sáng biển đẹp quá, nước trong xanh màu ngọc bích- Hoàn nói.

Em quen dạy sớm- Tuyết nói.

Tối qua em ngủ được chứ?- Hoàn hỏi.

Mọi người dạy cả chưa giám đốc?- Tuyết hỏi.

Các cậu ấy đi tắm rồi- Hoàn nói tiếp- Em đừng lo lắng nhiều, phải gạt bỏ công việc ra một bên, thật sự thả lỏng mới có cảm giác thỏa mái.Quanh năm bận rộn, để nhận ra một điều không có mình thì công việc vẫn xong mà. Tuyết cười nhìn Hoàn nói: anh chỉ được cái đùa khéo.

Hoàn: anh thấy em mặc bộ đồ này vừa vặn, trông trẻ ra vài tuổi.

Anh khéo tán lắm! Ngày trước có lẽ nhiều cô theo đuổi- Tuyết  trả lời. Chị nhìn bộ đồ mới màu hồng bằng vải thun đang mặc, cái quần cộc lộ bắp chân trắng,  ôm khít khao cặp đùi khỏe khoắn và vòng hông rộng, cái áo khoét cổ hé lộ vòng ngực. Trông bề ngoài Tuyết có dáng là công chức thoát ly hơn là cán bộ xã. Tuyết biết mình không xinh vì dáng người hơi thấp, khuôn mặt ngắn, nhưng bù lại là cơ thể của người phụ nữ đã phát triển phô phang những vòng, những đường cong gợi cảm và ánh mắt mà nhìn vào đó không một gã đàn ông nào đủ nghị lực để dứt khỏi đam mê. Thày bói bảo: khuôn mặt chị là khuôn mặt của nữ tướng. Chẳng biết đúng hay sai. Tuyết nghĩ và cảm thấy hãnh diện, hài lòng vì mình.

Chuyến đi này do công ty Thiên cầm tổ chức, họ dùng hai xe, giám đốc Hoàn lái xe  riêng, ngồi cùng xe là chủ tịch Tuyết, bí thư đảng bộ xã Nguyến Văn Thắng và phó giám đốc công ty Hoàng Ngọc Thời. Ngồi xe sau là trưởng phòng kế toán công ty, cùng một nữ nhân viên trẻ đẹp, duyên dáng, giao tiếp giỏi. Họ vào tận Cửa Lò. Thoạt tiên tính ra Đồ Sơn, sau nghĩ lại, giám đốc Hoàn muốn tạo cho quí khách ấn tượng mạnh, những hình ảnh mới lạ và muốn tránh xa hẳn những con mắt dòm ngó nên lần này họ chọn Cửa Lò.

Họ nhâm nhi nước dừa, tranh thủ bàn bạc về dự án.  Thoảng có người dân chài xách làn mang những con cua được trói bằng rạ, ghẹ,  tôm còn tươi đến mời mua. Giám đốc Hoàn nói: khi về anh đưa em xuống tận bãi cá, mua cá thu, tôm, cua ở đó vừa tươi, vừa rẻ.

Chủ tịch Tuyết nói: chủ trương về dự án lò gạch tuy nen được đại hội đảng bộ nhất trí, coi đó là một trong những dự án kinh tế trọng tâm của xã , cụ thể hóa trong nghị quyết đại hội đảng bộ khóa…...phù  hợp với chủ trương của huyện, tỉnh về việc xây dựng các lò gạch tuynen đảm bảo vệ sinh môi trường.

Lần này có vẻ như  bọn anh gặp may.  Dự án này, đầu tư ít, lợi nhuận cao, thời gian hoàn vốn nhanh. Vừa rồi công ty Trường An đầu tư dự án lò  tuy nen ở xã ĐL, tổng đầu tư trong đó có tiền đất, giải phóng mặt bằng, xây dựng lò…vv khoảng gần hai chục tỷ, nay bắt đầu đi vào hoạt động có công ty xin mua đứt với giá hơn sáu chục tỷ.

Thật thế ư? – Chủ tịch Tuyết hỏi.

Đúng vậy đấy- Giám đốc Hoàn tiếp lời- Công ty anh theo đuổi dự án này từ mấy năm nay, nhưng chưa gặp đối tác thích hợp, rất may là cuối cùng được sự giúp đỡ của em.

Dự án đã được trình lên các cơ quan hữu trách huyện và tỉnh, chỉ ngày một ngày hai sẽ có quyết định. May là anh quen các anh lãnh đạo huyện, tỉnh ,có nhiều chiến hữu ở các sở nên đi đâu cũng được sự ủng hộ, công  việc giải quyết nhanh chóng.

Cũng đừng chủ quan! Anh biết ở xã  còn nhiều vấn đề phức tạp. Rất may các anh không phải thỏa thuận giá đền bù đất với dân. Song  em vẫn lo lắng.

Phải! Anh cũng thấy có dư luận- Giám đốc Hoàn nói-  dân của cả ba thôn không đồng tình với dự án. Vấn đề này xã xử lý thế nào?

-         Vấn đề ấy đã xử lý - Tuyết nói-  lãnh đạo xã đã mời đại diện dân của ba thôn họp lấy ý kiến, tất nhiên chủ yếu là người của ta, mỗi thôn khoảng chục người thôi. Sau cuộc họp, làm văn bản gửi lên huyện, tỉnh và các cơ quan có thẩm quyền cùng với bản dự án. Nếu không thế, sao các ông huyện, tỉnh gật đầu được. Vấn đề là phải lắng nghe dân, dân biết, dân bàn mà.

-         Em khéo lo thật- Anh không nghĩ ra được việc đó. Giờ làm sao lấy được quyết định của huyện, tỉnh về thực hiện dự án này ở xã, quyết định thu hồi đất nữa.

-         Vấn đề này phải được thực hiện thật khẩn trương. Càng để lâu, có nhiều dư luận càng khó thực hiện!

-         Chủ tịch Tuyết: nếu có quyết định thực hiện dự án và quyết định thu hồi  đất, công việc coi như xong. Kinh nghiệm của các xã khác cho thấy điều đó, dân có ý kiến cũng không được nữa khi mà đất đã được bàn giao cho công ty. Việc này em và anh Thắng bí thư đã bàn bạc nhiều lần, suy đi tính lại, nên anh yên tâm. Công việc cần thực hiện kín đáo.

-         Cũng không thể chủ quan được. Nghe nói chỗ đất ấy là đất quản treo- Giám đốc Hòan nói.

-         Sao anh biết? Các anh ghê thật đấy! Đến nước này, tôi cũng không giấu anh- Chủ tịch Tuyết bống nhiên thay đổi cách xưng hô. Thực ra đất ấy là đất quản treo, vốn là đất 03 của các hộ đi làm ăn ở xa, hoặc các hộ chưa trả các khoản thuế cho xã. Hơn chục năm nay xã vẫn quản lý, cho thuê làm dịch vụ.

-         Tất nhiên bọn anh phải biết! Không thế sao làm được kinh tế, sao còn công ty. Hỏi vậy vì nếu đất 03 thì phải thỏa thuận giá với các chủ hộ, trường hợp  bà con đồng ý với dự án. Vấn đề sẽ phức tạp hơn nhiều.

-         Anh không biết! Toàn bộ hô sơ sổ sách về đất đai thu chi..vv.. của xã trong những năm qua đã bị thiêu rụi vì vụ cháy trụ sở ủy ban nhân dân cách đây hơn năm. Nên nếu nói là đất công điền, cũng chẳng  ai có ý kiến gì.

-         Vậy công ty sẽ chuyển tiền vào tài khoản nào?

-         Vào tài khoản của xã.

-         Như vậy phải sớm lấy được quyết định làm dự án và thu hồi đất. Khoảng đầu tháng 7 xin xã tiến hành giao đất cho công ty để công ty có thể động thổ theo dự định vào tháng 8 hoặc tháng 9 tới.

*

Hơn tháng nay nắng nóng, bầu trời lúc nào cũng trong  và xanh ngắt. Sáng nay có giông, chỉ trong giây lát, mây đen đã phủ kín cả bầu trời, gió thổi ào ạt ào ạt, tạt những hạt mưa to lác đác xuống sân  nhà. Mưa mỗi lúc thêm nặng hạt, đổ sầm sập, như xay lúa trên mái tôn, đất trời mù trắng nước. Gió thổi ào ạt hắt mưa vào  trong nhà. Chỉ lát sau nước đã dềnh lên sân.Thoảng có tiếng sét dữ dội.

Ngồi trong nhà trên chiếc tràng kỷ bằng gỗ dổi nhìn mưa, ông Pha nghĩ: mấy năm trước, mưa dù  to mấy chăng nữa cũng không đủ ngập đường làng. Mưa liên tục và nặng hạt mấy ngày, nước cũng chưa dềnh tới mặt sân. Nay mới mưa to một lát, đường làng, vườn, sân nhà đã ngập trong làn nước đục ngàu màu đất, túi giấy bóng, rác thải, những thân chuối nổi lềnh bềnh trên mặt nước. Mặc áo mưa, đội chiếc nón, quần sắn cao  ông Pha bì bõm lội nước xuống nhà Bí thư Chi bộ Chính,tới nơi  thấy đã có vài người ở đó.

Bí thư chi bộ Chính người gày gò, khuôn mặt nhỏ đanh quánh, mặc quần ka ki màu xanh rêu sắn đến gối, cái áo bằng vải cotton màu xám ngồi ngay đầu bàn, dưới chân là chiếc thùng nhựa đựng điếu cày.

Chưa kịp vào nhà Ông Pha đã vội nói: này! Đồng chí bí thư! Mới mưa mà nước đã ngập đường, ngập ngõ rồi, biết trồng gì cây gì, nuôi  con gì?

Bí thư Chi bộ Chính  đùa lại: trồng  cây gì, nuôi con gì mà chẳng được! Thôi uống chén nước đã, có gì trao đổi sau.

Cường  bí thư chi đoàn thanh niên  dáng người mảnh khảnh, khuôn mặt trái xoan, tay cầm điếu thuốc lá thoảng lại đưa lên miệng hút  một hơi dài, có vẻ sốt ruột nói: Mới mưa mà đã ngập đường, ngập ngõ thế này.

Ông Pha: không riêng gì thành phố, nông thôn giờ hễ mưa là đường thành sông thành suối. Nãy xuống đây, tôi phải xắn quần cao tới gối. Có người phải dắt xe máy, vì nước ngập bugi.

Bí thư chi bộ Chính. Ngày trước mưa to thế này kéo dài vài ngày mới đủ láng đường làng, nước rút nhanh lắm.

Ông Pha: ao hồ bán hết cả. Dân đua nhau tôn nền, tôn sân, đua nhau làm nhà, nhà làm sau nhất quyết phải cao hơn nhà làm trước, chẳng ai chịu kém ai. Mọi nhà thi nhau lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, cống rãnh thoát nước để làm nhà. Làm gì không lụt khi mưa đến.

Trưởng thôn Sơn năm nay mới ngoài ba mươi tuổi, người gày gò, mặt tóp, da mặt xám vì nắng, có tiếng là người làm ăn giỏi, vốn ăn nói lưu loát, tự tin trước đám đông, bởi vậy từ vài năm nay được dân tín nhiệm bầu làm trưởng thôn mặc dù nhất quyết xin thôi với mục đích dành thời gian làm ăn kinh tế, sau đành phải nhận. Ở nông thôn, tìm kiếm được người ăn nói tự tin, làm ăn giỏi như Sơn đã là hiếm.Sơn nói: bà con các xóm có kiến nghị bằng văn bản đề nghị làm hệ thống tiêu nước.

Bí thư chi bộ Chính  nói giọng mạnh mẽ dứt khoát: tiện đây mời các đồng chí hội ý về một số nội dung. Chờ cho mọi người yên lặng, ông tiếp: Việc ngập úng  cần phải có kiến nghị lên đảng ủy, mong các đồng chí ấy sớm có ý kiến chỉ đạo các ban ngành chuyên môn, nạo vét mương máng, khơi thông cống rãnh để tiêu nước. Trước mắt, sau hội ý, đồng chí Sơn, đồng chí Cường gọi thêm vài thanh niên nữa rà soát, khơi thông tất cả các cống rãnh trong thôn, các cống ra sông Giàn, sông năm xã.  

Trưởng thôn Sơn:  Trong đơn kiến nghị của các xóm có viết: xã cam kết sau khi bán đất sẽ xây dựng kiên cố các tuyến mương từ NX lên CP từ CP ra khu vực sông năm xã. Nhưng từ khi bán đất, vài năm qua rồi, mướng máng chưa thấy xây. Các hộ dân khi xây nhà, đổ vật liệu  vào cống rãnh, hậu quả là nước không tiêu được.

Bí thư Chi bộ Chính : tôi cũng đã trình bày vấn đề này trước đảng ủy, song chưa được giải quyết. Mặc dù vậy vẫn phải tiếp tục có ý kiến lên thường vụ, đề nghị các đồng chí lãnh đạo xã có phương án giải quyết dứt điểm tình trạng này.

Cuờng: vấn đề tiêu úng phải được nhìn nhận một cách tổng thể, không chỉ cho một thôn mà phải cho cả xã vì hệ thống tiêu nước các thôn liên quan đến nhau, tất cả đều thoát ra sông năm xã hoặc sông Giàn.

Bí thư Chi bộ Chính: còn việc gì nữa không?

Trưởng thôn Sơn: theo chủ trương xây dựng làng văn hóa, nếp sống văn hóa ở nông thôn, thôn đã xây dựng được tổ vệ sinh, sau gần năm duy trì nay mọi người thôi không làm nữa.

Ông Pha: hiện nay rác thải bà con tiện đâu đổ đấy, chủ yếu ra ngoài đường, hoặc xuống cống rãnh, có nơi rác thải được đổ thành đống, rất mất vệ sinh, gây ô nhiễm môi trường.

Bí thư Chi bộ Chính: tôi cũng rất băn khoăn về vấn đề này- Anh nói kèm theo tiếng thở dài- thầm nghĩ: dân mình chưa có thói quen ứng xử có văn hóa với môi trường. Để có được hành vi ứng xử có văn hóa với môi trường vấn đề vẫn còn dài.

Trưởng thôn Sơn: theo chỉ đạo của chi bộ, tối trước đã họp dân để bàn về vấn đề này. Chúng tôi đã vận động bà con, nhưng không ai muốn làm cả. Ý kiến cho rằng, công việc độc hại, thu chi chủ yếu từ đóng góp của các hộ gia đình, có nhiều hộ không chịu đóng với lý do nhà ít người, hay đi vắng nên không có rác thải.Một số trường hợp nói: con cái không cho cha mẹ làm công việc đó, xấu hổ cả gia đình.

Bí thư Chi bộ Chính: theo tôi trước mắt nên vận động các đòan thể thay nhau hàng tuần định ngày đi thu gom rác thải.  Cần phải họp dân, giải thích, khuyến nghị bà con có trách nhiệm chung với cộng đồng, không đổ rác thải bừa bãi xuống cỗng rãnh, mương máng, tiến hành phân loại rác thải tiện cho việc thu gom.

Vấn đề thứ 3: bà con kiến nghị với đảng, chính quyền các cấp ngừng ngay dự án lò gạch tuy nen ở Cánh Giành, lý do khu đất ấy nằm ngay cạnh các khu di tích văn hóa chùa, đình làng và lăng mộ công chúa, hai nữa đó là vấn đề ô nhiễm môi trường…vv. Việc đó cần trình bày rõ trong hội nghị giao ban đảng ủy kì này.

*

Sau khi tắm , họ ăn cơm ở một nhà hàng nằm gần bờ biển dưới những gốc dừa nước tỏa bóng xanh rợp cả một vùng. Tóc của giám đốc Hoàn còn dính nước, mặt đỏ hồng vì nắng, gió và vị mặn mòi của biển, anh cầm chiếc khăn mặt bông lau đầu, lau mặt rồi chọn chỗ ngồi. Kinh nghiệm cho anh biết, ở cương vị lãnh  đạo con người phải chú ý từng  chi tiết nhỏ: chỗ ngồi trong cuộc họp hoặc giao lưu, lời ăn tiếng nói, động tác của cơ thể, tất cả phải tỏ rõ quyền uy, vị thế, tính thuyết phục. Hoàn ngồi đầu bàn, vui vẻ nhắc mọi người: ngồi xuống các cậu.  Anh nói với chủ tịch Tuyết: hôm nay, em là thượng khách của bọn anh. Em muốn ăn gì gọi cái đó . Chủ tịch Tuyết: thôi! Các anh thích ăn gì thì gọi. Em thế nào cũng được. Không được! Giám đốc Hoàn nói: trước tiên phải là phụ nữ, nhất là một nữ tướng như em, vừa duyên dáng vừa giỏi dang- quay sang Bí thư Thắng, Hoàn tiếp lời- đấy là lời của đảng viên và nhân dân xã CT nói về chủ tịch của họ đấy. Phải không anh Thắng? Bí thư Thắng: đúng vậy- anh nói vẻ hơi ngượng.

Chủ tịch Tuyết: Anh quá khen!  Em thấy mình bình thường.

Thì tất nhiên rồi. Làm người bình thường mới khó. Em là chủ tịch xã, nhưng vẫn là người mẹ, người vợ đảm đang. Thấy được điều đó chứng tỏ em rất thông minh , có thế mới giỏi việc nước , đảm việc nhà. Thật may cho người đàn ông nào có em làm vợ!

Dù biết những lời của giám đốc Hoàn nặng về xã giao, nhưng Tuyết vẫn cảm thấy thích. Có ai không thích khen đâu. Đặc biệt là phụ nữ.

Hoàn cầm con cua hấp,  cười tươi nói vui: có vài thứ  khi ăn  phải cầm tay, thứ nhất là xôi gà… cua biển nữa.  Con này dành cho em- vừa nói Hoàn vừa bẻ càng cua, cầm cái kìm bóp cho càng cua vỡ rồi đặt vào bát của chủ tịch Tuyết. Giám đốc Hoàn quay sang nói với nữ tiếp tân  xinh đẹp đứng bên cạnh  mặc chiếc váy màu đen, áo trắng: em đổi cho bọn anh bia Heinneken, uống bia Heineken thơm hơn đậm hơn!

Chợt chuông điện thoại reo, Tuyết cầm máy nghe,  giọng của Phó chủ tịch Bình: em sướng nhé! Bọn anh ở nhà đang chống lụt đây. Ông hay đùa- Tuyết nói- Không đùa đâu- tiếng phó chủ tịch Bình khẳng định- Ở nhà mưa to, nước ngập cả làng cả xã. Sao có chuyện ấy được? Chủ tịch Tuyết hỏi lại. Đúng thế đấy, mấy cái cống thông ra sông Năm xã và sông Giàn tắc cả vì dân lấn chiếm và vì rác thải lấp miệng cống! Bình nói. Vậy à! -Tuyết nói- Ở nhà xử lý thế nào rồi? Việc ấy không đáng ngại, cùng lắm vài ngày nước cũng tiêu hết. Đáng lo là chi bộ và nhân dân kiến nghị dừng dự án lò gạch Tuy nen. Khuôn mặt của Tuyết chợt biến sắc, rồi nhanh chóng trở lại bình thường, Tuyết nghĩ: việc ấy cũng chẳng khó, muốn giải quyết được, phải có mưu mẹo.

Chủ tịch Tuyết định nói với giám đốc Hoàn chuyện đó rồi lại thôi. Giám đốc Hoàn hỏi: có chuyện gì em? Không! Chẳng có chuyện gì cả. Ngoài ấy đang mưa.

Quay sang bí thư đảng ủy Thắng, giám đốc Hoàn cười, đùa: không rõ tiêu chuẩn của anh Thắng về cái đẹp thế nào? Bí thư Thắng dường như cũng muốn đùa: cái đẹp ai chẳng thích. Đàn ông không thích cái  đẹp là đàn ông hỏng- Thắng định tiếp  tục, nhưng liếc xéo thấy chủ tịch Tuyết chau mày đành thôi. 

*

Sau vài ngày mưa giông, hôm nay trời nắng gắt. Nước  trong các khu vườn chưa rút hết. Cây cối mấy ngày chìm trong mưa, nay gặp nắng, lá rũ ra như bị táp. Có chỗ  nước vẫn láng mặt đường, đây đó con vương những bụi bèo sen, nằm lẫn với rác. Xe đưa chủ tịch Tuyết về tận xã. Nhìn cảng làng quê, giám đốc Hòan chợt thốt lên: thế này hỏng hết cây trồng trong vườn. Nhìn những cây nhãn lá úa vàng trong nước trong nắng gay gắt, bí thư chi bộ Thắng nói: năm nay lại mất mùa nhãn. Chủ tịch Tuyết: Thì mấy năm nay nhãn đều mất mùa, hoa rất sai nhưng quả rụng dần. Nhà ai giữ được quả năm nay có thể trúng giá. Xe đỗ trước trụ sở ủy ban nhân dân xã. Giám đốc Hoàn xuống xe, mở cửa cho chủ tịch Tuyết. Chủ  tịch Tuyết  mời: các anh vào uống nước đã. Giám đốc Hoàn: cám ơn em! Thôi để khi khác!  Giờ cũng đã muộn, bọn anh phải về cơ quan có việc. Hẹn khi khác vậy.

Về đến nhà, cảm xúc đầu tiên của Tuyết rất khó chịu, khi nhìn thấy Trung “chồng chị” mặc cái quần  ka ki màu rêu đá xắn ống thấp ống cao,  áo  trắng nay đã ngả màu cháo lòng  ngồi vắt chéo chân trên chiếc ghế gỗ kiểu  Minh, người vặn vẹo như cái vỏ đỗ, dáng ngồi chẳng tương xứng với cái ghế tí nào. Mỗi lần về nhà Tuyết đều trong trạng thái tình cảm như vậy, thậm chí chút ít khinh miệt nữa. Hình ảnh  của người đàn ông điên lôi  thôi, đến mức như tàn phế đối lập với hình ảnh những người đàn ông phong độ, tự tin giảo hoạt và tài hoa mà Tuyết gặp trong quan hệ công tác , thử hỏi làm sao không chán cơ chứ. Vợ chồng như đôi đũa lệch đó là điều làm Tuyết đau đớn nhất. Trước đây Trung vốn là một  thanh niên đẹp trai, thân hình cao ráo, khuôn mặt trái xoan dễ coi.   Cùng tham gia công tác đoàn với Tuyết, họ nhanh chóng  yêu nhau,  lấy nhau sau đó có với nhau ba mặt con.  Nhớ lại vào buổi chiều, sau hơn tuần  tới thăm bác ruột ở Hải  Phòng trở về nhà, trước mắt Trung là người đàn bà không mảnh vải che thân đang quằn quại trên giường với người đàn ông thấp bé. Trong cao trào,  không chú ý, khi phát hiện ra Trung đứng giữa nhà, họ vội thu quần áo chạy vào buồng. Trung đã không hở với ai chuyện đó vì nghĩ tới danh dự và lòng tự trọng, thầm mong  sự phản bội đó chỉ là một lần và duy nhất. Nhưng từ   khi Tuyết phụ trách tài chính  tiếp đến chủ tịch xã, sự việc không  dừng ở mức độ  vụng trộm mà đôi khi công khai như muốn diễu Trung. Trung ngã bệnh, có đợt phải đi viện tâm thần điều trị. Căn bệnh tâm thần càng ngày càng nặng. Người bảo Trung vờ điên vì thấy Trung ăn nói đâu ra đấy, không quên sự kiện nào, chẳng qua muốn diễu vợ thế thôi. Quả thật, cũng có lúc Trung minh mẫn,  ấy là lúc  cảm nhận được nỗi đau như dao cắt trước những câu nói đầy hàm ý của thiên hạ: bà ấy thủ đoạn, bà ấy ai cũng quan hệ được, mấy đứa con bà ấy chẳng đứa nào giống đứa nào, hình như mỗi đứa một bố, chỉ  trong trạng thái tâm thần phân liệt, là lúc Trung quên đi nỗi đau.  Có điều  dù trong trạng thái tâm lý nào thì khuôn mặt Trung cũng vương vất  nỗi   buồn trong ánh mắt và nụ cười do những đau đớn tinh thần bị gìm nén lâu ngày không được giải tỏa.

Gần hai chục năm, với mọi người, họ vẫn là vợ chồng, nhưng thực sự không còn quan hệ  tình cảm.Tuyết không muốn gần gũi với người đàn ông mắc chứng tâm thần.  Quyền và thủ đoạn đã đưa Tuyết đến với những người đàn ông khác, vừa có địa vị, có tiền lại lịch sự và hào phóng.  Dục vọng  đàn bà, tưởng đã có đối tượng thỏa mãn, song thực tế mỗi ngày một dữ dội gần như bệnh lý. Trong khi đi tìm quyền lực Tuyết có được cả tiền và tình.

Thấy vợ về Trung liếc xéo, không hỏi, không nói, nét mặt vẫn  vậy như đang đau đớn âm thầm, cầm chai rượu ngửa cổ uống một hơi

Chưa kịp thay quần áo thì Phó chủ tịch Bình  đến. Bình có khuôn mặt nhỏ như mặt chuột vừa tinh vừa ranh, vóc người thấp bé. Bình nhìn Tuyết, cái nhìn như hút vào da thịt  người đàn bà, soi mói, cợt nhả  rồi cười hi hi hỏi: đi du lịch vui vẻ chứ? Vui, rất vui đấy! Rất tiếc ông không đi! Ai xử lý công việc cho mà đi. Tình hình nước sôi lửa bỏng thế này bà chẳng lo gì! Sao tôi không lo, nhưng nôn nóng không giải quyết được vấn đề gì. Thế Ông Thắng về chưa?Bình hỏi. Ông Thắng về cùng tôi. Bình cười, nụ cười đầy hàm ý: tôi biết tỏng các người làm gì rồi và bỗng chốc nhớ lại những lần cùng Tuyết ân ái, phát hiện được ở người đàn bà có cặp mắt ti hí như mắt rắn này sự cuồng nhiệt trong quan hệ. Bình cũng biết cô ta còn ….. nhưng mặc kệ, với Bình, đó là những cơ hội không thể bỏ qua, nó  như sợi dây kết nối giữa hai người, tạo sự tin tưởng trong công việc . Bình nói: Chi bộ hai thôn đã có văn bản gửi đảng bộ xã, đồng thời gửi  đảng bộ huyện về đề nghị đình chỉ dự án lò gạch tuy nen. Dân trong xã xôn xao lắm.

Có đứa đâm bị thóc, chọc bị gậy rồi! Ai ký vào đơn thế? Chủ tịch Tuyết hỏi.

 Bí thư chi bộ hai thôn NX và TH.

Bảo Ông Thắng xem xét đơn, tìm cho được cái sai  của ông Thể, Bí thư Chi bộ Chính ,  phê bình trước đảng căn cứ vào những điều đảng viên không được làm và sắc lệnh của thủ tướng chính phủ không cho phép khiếu kiện đông người. Điện cho ông Thắng vào trụ sở ủy ban hội ý gấp.

Phòng làm việc của chủ tịch xã Tuyết ở tầng một, gian phòng ở đầu hồi phía đông  ngoài cửa có rèm che bằng trúc, được bày biện đơn giản, bàn làm việc, chiếc tủ, mấy cái sa lông giả da, đặc biệt hơn là cái giường được kê ở góc trong tiện cho việc nghỉ ngơi. Cũng vì cái giường này mà có người kháo: ai lại bố trí giường trong phòng làm việc! Nhưng rất tiện đấy. Khi chủ tịch Tuyết cùng phó chủ tịch Bình ra đến nơi thì Bí thư Thắng đã có mặt. Dân trong xã có câu: tham  như Diễn, khôn như Thắng. Quả đúng như thế ,từ khi làm công tác xã đến nay, bằng vào sự khôn khéo, cùng với Chủ tịch Tuyết, Phó chủ tịch xã Bình, Bí thư Thắng đã đưa người nắm giữ các vị trí trọng yếu trong đảng và chính quyền xã. Những người không thuộc vây cánh, những người trung thực bị cô lập, dần mất  tiếng nói trong đảng bộ, trong dân.

Bí thư Thắng đứng đợi mọi người ngay ở hành lang , khuôn mặt to bè bự thịt và đôi mắt trí trá, cợt nhả, cái miệng thơn thớt. Bí thư Thắng cười nói: vào phòng tôi hay phòng bà Tuyết đây?

Chủ tịch Tuyết: khiếp gọi người ta là bà!

Bí thư Thắng: bà đây là bà chủ tịch, oách thế còn gì.

Chủ tịch Tuyết: thôi! Vào phòng tôi cho mát. Mọi người vào phòng chủ tịch Tuyết. Chủ tịch Tuyết bật quạt, rồi ngồi xuống ghế, cầm chai nước rót mời Bí thư Thắng và phó chủ tịch Bình.

Chủ tịch Tuyết :Tôi được thông báo chi bộ hai thôn NX và TH có đơn về việc dừng dự án lò gạch tuy nen ở địa phương. Một số các đòan thể cũng có đơn kiến nghị gửi xã về việc này, còn có đơn đề nghị xây dựng hệ thống tiêu nước cho các thôn. Ý kiến ông Thắng thế nào?

Bí thư Thắng: xem xét ai đứng đằng sau vụ việc này?

Phó chủ tịch Bình: Hai bí thư chi bộ đứng tên trong đơn. Đơn của hội cựu chiến binh có rất nhiều người ký.

Chủ tịch Tuyết: ông Thể  và Bí thư Chi bộ Chính đã thôi không tham gia công tác chính quyền nữa thì thôi, đằng này cứ thích chọc ngoáy.

Phó chủ tịch Bình cười: không ăn được thì đạp đổ, thói đời như vậy.

Chủ tịch Tuyết: Cần làm sao để họ không thể vặn vẹo được chúng ta! Điểm lại  xem ta có cái gì nào? Xây dựng lò gạch tuy nen là chủ trương của đảng bộ huyện, tỉnh nhằm bảo vệ môi trường. Dự án này phù hợp với chủ trương chung đó.

Bí thư Thắng: phải tranh thủ sự ủng hộ của cấp trên về dự án này. Huyện  và tỉnh đã nhất trí  với dự án ta đưa lên. Bí thư huyện ủy đã chỉ đạo thực hiện đúng theo tinh thần của dự án. Cho nên điều cần là có càng sớm càng tốt quyết định làm dự án và quyết định thu hồi đất, để kịp thời giao đất cho công ty.

Phó chủ tịch Bình: đây là việc phải làm ngay. Việc này bà Tuyết phải đi, phụ nữ dễ giao  tiếp trong công việc hơn đàn ông. Vả lại bà Tuyết có nhiều mối quan hệ với cán bộ huyện, cán bộ tỉnh nữa.

Còn một việc nữa- chủ tịch Tuyết nói: cần khóa mồm những người hay nói lại. Ông Thắng phải gọi bí thư hai thôn tìm hiểu sự việc, nếu cần phải phê bình trước đảng. Còn phó bí thường trực kiêm tổ chức  đảng nữa. Ông ấy cứng quá. Theo tôi cứ tách từng cá nhân ra để xử lý. Bữa trước tôi đã đưa cho ông Lê Phương một phong bì, nói là quà của công ty. Ông ấy bóc phong bì trước mặt tôi, sau đó trả lại. Có thể lần này ông ấy đầu têu.

Phó chủ tịch Bình: hình như ông Lê  Phương được hậu thuẫn bởi cả hai chi bộ.

Chủ tịch Tuyết: dự án này nếu được thực hiện sẽ có giá hàng trăm tỷ đồng,  nó không những là tiền còn là sinh mệnh chính trị của tôi và các ông nên bằng mọi giá phải thực thi! Các ông biết rồi đó.

Vào  một buổi tối, không lâu sau đó, Chủ tịch Tuyết, bí thư Thắng, phó chủ tịch Bình gặp gỡ giám đốc công ty Thiên cầm tại một nhà hàng sinh thái. Họ chọn một căn phòng lạnh, kín đáo và trang nhã, trên tường có treo bức tranh thuyền và biển được ghép ằng vỏ sò. Chỉ một bức tranh ấy song căn phòng trở nên sinh động, tạo nên không gian lắng dịu bắt mắt khiến thực khách vui vẻ thích thú khi ngồi bàn. Giám đốc Hòan, tối nay ăn mặc bảnh chọe, chiếc áo kẻ sọc xanh, nền trắng, quần ka ki màu sữa, trông vừa trẻ trung vừa đường bệ, nhìn vào cách ăn mặc và phong thái đã có thể nhận biêt đó là khách VIP.

Họ vừa ăn vừa nói chuyện về dự án. Chủ tịch Tuyết trình bày những điểm mới xuất hiện trong đảng bộ và trong nhân dân những ngày gần đây. Đặc biệt tổ chức cựu chiến binh, hội người cao tuổi cũng kiến nghị dừng dự án. Chủ tịch Tuyết bật mí: nhưng tôi đã có trong tay quyết định làm dự án và quyết định thu hồi đất.

Giám đốc Hoàn vừa vui, vừa lo lắng nói: nếu dự án không thành, công ty chịu thiệt hại rất lớn. Chi phí cho lập hồ sơ dự án, thật ra không đáng bao nhiêu vì thực ra công ty mua  hồ sơ sửa đổi vài thông số, cách thức mô tả. Chi phí để có được quyết định làm  dự án và quyết định thu hồi đất mà chủ tịch Tuyết có trong tay chiều nay mới đáng kể- Giám đốc Hòan tiếp- đề nghị xã bàn giao mặt bằng cho công ty ngay ngày mai. Công ty tổ chức động thổ sớm. Khi mọi việc đã rồi, một khi đất trong tay công ty, dân không thể làm gì được.

Bí thư Thắng: việc giao đất cho công ty phải được tiến hành nhanh chóng, càng ít người biết càng  tốt, tránh bùng lên thành dư luận.

Chủ tịch Tuyết: việc ấy sẽ được tiến hành ngay chiều mai. Bảo cậu Ninh thu xếp việc này. Chọn thêm hai đứa tin cẩn ấy. Đề nghị giám đốc Hoàn việc nữa. Thật ra trong xã chỉ có vài người ăn được, nói được, có hiểu biết, có lập trường về việc này, bẻ gãy các mũi nhọn đó thì việc gì đáng lo nữa. Bởi thế, đề nghị tách từng cá nhân để xử lý bằng các cách: một là gợi ý họ mua cổ phần, hai là đưa phong bì, thứ ba có thể bằng biện pháp….

Giám đốc Hoàn: nhất trí với đồng chí chủ tịch. Chúng ta cùng chung con thuyền rồi. Công việc không thể dừng lại được nữa. Được chúng ta được tất cả. Nếu thua, không những thiết hại kinh tế cho công ty, vị trí lãnh đạo của  mọi người cũng không bảo toàn.

*

Hội nghị giao ban đảng ủy được tiên hành vào sáng ….. tháng…..trong căn phòng rộng ở trụ sở ủy ban nhân dân xã. Mọi người lục tục đến ngồi vào quanh dãy bàn quầy theo hình ô van. Bí thư Thắng chạy ra chạy vào nhắc nhở một vài tên người chưa thấy có mặt. Bực mình phải chờ đợi, bí thư Thắng nói: đúng là tác phong nông nghiệp. Nói bảy giờ họp, các vị ấy tám giờ mới đến. Sốt cả ruột. Chủ tịch Tuyết mặc áo sơ mi hoa đỏ ngồi ở hàng ghế đầu, hai má chảy sệ, cặp mắt híp đảo chớp gian như mắt rắn ráo dường như  chú ý vào cuốn sổ để trước mặt, song kỳ thực đang quan sát động thái của mọi người.

Đến dự cuộc họp này còn có ủy viên thường vụ huyện ủy Trần Văn Chẩn, người chỉ đạo và theo dõi hoạt động của xã CT. Ông có khuôn mặt tròn, hồng hào, má chảy, cổ có ngấn vì béo, ít khi biểu lộ cảm xúc trên nét mặt. Là người trực tiếp phụ  trách xã CT, chính ông đã dìu dắt Tuyết  từng bước bắt đầu là bí thư chi đoàn và bây giờ là chủ tịch xã. Ông mặc chiếc áo sơ mi màu nâu, ngồi ở ghế cuối, lạnh lẽo theo dõi hội nghị.

Hôm nay phó bí thư thường trực Lê Phương chủ trì cuộc họp. Không khí cuộc họp có vẻ lặng lẽ, tiềm ẩn sự căng thẳng bùng nổ. Anh nói: hôm nay có đồng chí Trần Văn Chẩn   huyện ủy viên phụ trách xã tới dự. Phó bí thư Lê Phương điểm lại tình hình chung của đảng bộ trong tháng, đề cập tới hiện tượng úng ngập, tới vấn đề rác thải theo báo cáo của các chi bộ, khi đề cập tới dự án tuy nen, cả phòng họp bỗng bùng nên bởi rất nhiều ý kiến.

Bí thư chi bộ  Chính phát biểu: đảng viên và nhân dân trong thôn rất lo  lắng khi biết, hiện đã có quyết định của huyện và tỉnh về dự án lò gạch tuy nen ở xã. Đề nghị đồng chí Thắng cho đảng viên trong đảng bộ biết cụ thể.

Bí thư đảng ủy xã Thắng: việc này đề nghị đồng chí Tuyết trình bày.

Chủ tịch Tuyết đứng dậy, đảo mắt quan sát mọi người rồi thủng thẳng. Vâng! Qua rất nhiều khó khăn, giải quyết các vướng mắc, tới nay đã có kết quả. Đã có quyết định của huyện và tỉnh về  thực hiện dự án lò gạch tuy nen ở xã ta.

Mọi người trong phòng họp im lặng sững sờ, rồi nhiều cánh tay giơ lên xin phát biểu. Bí thư chi bộ Thể phát biểu : chẳng những tôi còn rất nhiều  đảng viên khác cảm thấy như bị đánh úp. Ông  nhấn mạnh quy trình thực hiện nghị quyết của đảng ủy  lần thứ….không đảm bảo dân chủ. Hầu hết các đảng viên không biết về việc này. Ngay cả đồng chí phó bí thư thường trực cũng không được thông báo và tham khảo ý kiến.

Chủ tịch Tuyết nói lấp lửng: dự án này lãnh đạo xã thực hiện theo chủ trương của đại hội đảng bộ xã lần thứ…. Lãnh đạo xã  thực hiện theo sự chỉ đạo của đảng.

Bí thư Thắng: Đảng đề ra chủ trương nghị quyết, vấn đề cụ thể là chính quyền.

Phó bí thư Lê Phương: đúng là đại hội đảng bộ lần thứ …….có nêu chủ trương này, tuy nhiên đại hội đã biểu quyết tạm thời  gác lại. Nội dung dự án cụ thể, chi tiết phải được bàn bạc dân chủ trong đảng và tôn trọng ý kiến của nhân dân. Dự án phải đảm bảo ba lợi ich: lợi ích của cá nhân, lợi ích của tập thể, lợi ích của doanh nghiệp và phải đảm bảo vệ sinh môi trường , ổn định chính trị. Triển khai dự án không tham khảo ý kiến thường vụ, nội dung dự án không được công khai trong đảng, trong dân. Việc làm thiếu dân chủ đó rất dễ tạo bức xúc trong dư luận. Tôi đề nghị lãnh đạo xã làm rõ việc này trước đảng bộ, trước nhân dân trong xã.

Chủ tịch Tuyết nói: về việc này chúng  tôi rút kinh nghiệm.

Bí thư chi bộ Thể đầu bạc trắng như cước, lưng còng gập, hai tay khoanh trước ngực , chăm chú nghe, đứng lên nói tha thiết: thằng Thiên Cầm nó là cái gì mà lãnh đạo xã không đếm xỉa đến ý kiến, quyền lợi của nhân dân và các đảng viên trong xã.

Bí thư chi bộ Chính nói: nếu nói đến tác động về kinh tế và xã hội mà dự án có thể mang lại, tôi được biết dự án có thể tạo ra khoảng ba trăm việc làm thường xuyên, chủ yếu là lao động giản đơn, theo kinh nghiệm của chúng tôi chỉ khoảng 30 người; tuy nhiên nếu trồng dược liệu thì hàng trăm người có việc làm thường xuyên, có thể kéo theo các ngành nghề khác phát triển như chế biến dược liệu, thúc đẩy lưu thông, phát triển kinh tế văn hóa cho xã, lại gìn giữ được môi trường cho nên không chỉ rút kinh nghiệm mà phải dừng dự án.

Bí thư Thắng nói: trong đảng phải có sự nhất trí. Sai sót nào thuộc về tôi, xin chịu trách nhiệm trước đảng và sửa chữa. Mong các đồng chí bí thư quán triệt tinh thần này cho các đảng viên chi bộ mình và giải thích cho nhân dân nắm rõ.

Huyện ủy viên Chẩn: Cuộc họp này, tôi thấy nhiều đồng chí phát biểu rất tâm huyết. Xin lưu ý dù trong bất cứ hoàn ảnh nào vẫn phải giữ sự đoàn kết, nhất trí trong đảng.  Đấy là sức mạnh của Đảng. Về dự án lò gạch tuy nen, có những việc chưa được rõ, khiến đảng viên thắc mắc, đề nghị các đồng chí rà soát lại quy trình xem xét sai ở điểm nào? Ai sai? Rút kinh nghiệm trước đảng bộ.

Kết thúc cuộc họp giao ban, phó bí thư thường trực Lê Phương nói: tóm lại đề nghị lãnh đạo xã, và đồng chí bí thư Thắng xem xét kiến nghị của các đảng viên và nhân dân trong xã về việc dừng dự án; hai nữa về việc xây dựng cống, mương tiêu nước như  đã cam kết trước dân khi bán đất thuộc khu vực trường tiểu học..

Huyện ủy viên Chẩn gọi phó bí thư Lê Phương riêng ra một chỗ thì thầm: cậu nên ủng hộ Tuyết, vận động nhân dân trong xã đồng ý với lãnh đạo xã.

Phó bí thư Lê Phương nói: tôi luôn ủng hộ nghị quyết đại hội đảng bộ. Nhưng làm sao vận động được dân khi một sào được bán với giá 20 triệu đồng trong 50 năm, trong khi nếu để dân trồng cây dược liệu mỗi năm đã có thể thu nhập trên mười năm triệu đồng. Toàn bộ diện tích mười bốn, mười năm ha, xã thu về được khoảng ba tỉ đồng. Như vậy, lợi ích của dân nằm ở đâu.Vấn đề tâm linh, khu di tích lịch sư văn hóa đã được nhà nước xếp hạng giải quyết thế nào?Làm bất cứ việc gì cũng phải chú ý đến quyền lợi lâu dài của dân.

Huyện ủy viên  Chẩn quay ra gặp Chủ tịch Tuyết, nhìn chủ tịch Tuyết với ánh mắt lộ vẻ thông cảm và ái ngại nói: sẽ rất khó triển khai dự án, nếu không được đảng viên và nhân dân ủng hộ. Em nên cân nhắc!

Chủ tịch Tuyết: giờ không thể bàn lui! Đã có quyết định của huyện, của tỉnh về thực hiện dự án, quyết định thu hồi đất. Đất đai thuộc sở hữu nhà nước mà. Công việc phải được tiếp tục thực hiện!

Nghe chủ tịch Tuyết nói, huyện ủy viên Chẩn trầm ngâm giây lát rồi bắt tay tạm biệt mọi người trong lòng không hết lo âu.

*

Chiều qua mãi gần năm giờ, khi mặt trời đã xế bóng, theo lệnh của Tuyết,  Ninh giao đất cho đại diện của công ty Thiên Cầm. Họ tiến hành đo đạc, dùng cọc tre  dài cắm mốc. Ninh gọi cho chủ tịch Tuyết khi xong việc: chị Tuyết! Chúng em đã bàn giao cho công ty mười năm ha đất như trong quy hoạch dự án. Chủ tịch Tuyết hỏi: có vấn đề gì nảy sinh không? Ninh: không chị a! Chẳng ai chú ý đến. Chúng em không bị ai quấy nhiễu cả. Nghe Ninh báo cáo chủ tịch Tuyết  thở phào nghĩ: Công việc tưởng ách tắc vậy mà đầu xuôi, đuôi lọt. Vài ngày nữa công ty Thiên Cầm sẽ đưa máy ủi về chính thức làm lễ động thổ. Chưa kịp gọi cho giám đốc Hoàn thì chuông điện thoại  reo. Tiếng  Giám đốc Hoàn: anh rất vui! cám ơn em! Công việc của bọn anh có hanh thông chủ yếu nhờ vào tài thao lược của em đấy. Hẹn gặp em lần sau nhé. Anh đùa- hãy luôn nhớ tới anh đấy. Chủ tịch Tuyết: nhớ anh người ta được cái gì? Anh chỉ được cái hay đùa rồi chị thở dài nhẹ nhõm như trút được nỗi lo canh cánh trong lòng bao lâu nay.

          Chiều nay đã hơn hai giờ, Chủ tịch Tuyết nấn ná chưa muốn ra trụ sở. Công việc ở xã chủ yếu là giải quyết sự vụ, đôi khi có vắng mặt cả tuần, mọi việc vẫn đâu vào đấy. Đang bực mình vì vụ ông Trung , đã nói  cứ yên tâm ở bệnh  viện mà điều trị thế mà lừa  bác sĩ trốn về nhà, nay lại uống rượu, thì có điện thoại gọi: Đầu kia là một giọng nữ còn trẻ: chị Tuyết à. Chị ra ngay trụ sở ủy ban đi! Bà  con mấy thôn ra đứng chờ ở ngoài sân . Chủ tịch Tuyết: cứ nói là chủ tịch đi vắng! Bảo ông Thắng hay ông Bình giải thích cho bà con hiểu. Cứ nói là việc khiếu kiện đông người không được phép. Các cậu khéo léo mời bà con về.

-         Bọn em không làm nổi đâu. Dân muốn gặp chủ tịch, bí thư đảng ủy xã.

-         Sao lại có thể thế được. Mời bà con về. Muốn gặp cũng phải có tổ chức chứ. phải có đăng ký chứ! Có phải muốn gặp lãnh đạo lúc nào cũng được đâu. Như thế là dân chủ quá trớn. Người ta còn trăm  công ngàn việc, không thể cứ thói  quen tùy tiện thế.

-         Chiều nay có lịch tiếp dân mà. Chị không ra, dân họ không về đâu!

-         Có lịch tiếp dân thật ư? Em nói với ông Bình  mời bà con vào hội trường xã, chờ tôi. Hiện lãnh đạo những ai có mặt tại đó?

-         Đông lắm, có anh Thắng, anh Bình, anh Khai… các cán bộ chuyên trách cũng có mặt.

-         Mời tất cả họ vào hội trường.

Chủ tịch Tuyết phóng xe ra trụ sở ủy ban xã, cho xe vào lán, mặt biến sắc vì thấy   dân của cả ba thôn đứng đông trong sân, trong hành lang, nhưng rồi lấy lại được bình tĩnh, rẽ mọi người  tới phòng làm việc của mình.

Một người dân nói: bà chủ tịch ra đây rồi.

Sao lại có thể bán đất của dân dễ dàng thế?

Trông mặt thế mà khiếp!

Chủ tịch Tuyết mở cửa vào phòng, bực bội ngồi xuống chiếc sa lon giả da, cau mặt, nhíu lông mày nghĩ cách sử xự sao cho ổn thỏa, xoa dịu được phẫn nộ của bà con và nhất là làm cho bà con hiểu, việc làm của Chủ tịch xã là thực hiện nghị quyết của đảng ủy. Chủ tịch Tuyết thoảng lo lắng: biết thế này thà nghe ông Chẩn cho xong. Bao năm ông Chẩn phụ trách xã này, không ít lần  góp ý cho Tuyết giải quyết các vấn đề tế nhị trong xã thành công. Có được điều đó cũng phần nhờ tài ngoại giao của Tuyết, làm cho lão ấy chỉ thích về xã này, được ngắm em Tuyết, người đàn bà tưởng như khô khan đanh thép, nhưng kỳ thực rất dễ dàng. Vụ này nếu giải quyết không khéo, mình sẽ hạ cánh không an toàn. Mấy nhiệm kỳ làm tài chính, tiếp hai nhiệm kỳ chủ tịch xã, cũng gần đến ngày cái ghế này phải nhường lại cho người khác ngồi, cũng không luyến tiếc nữa, ngồi quá lâu sinh họa. Con cái nhờ sự thu xếp của mẹ cũng đã cơ bản học xong, có công ăn việc làm, mỗi đứa một dinh cơ ở Hà Nội. Mình cũng đã có vài suất đất ở Hải phòng dự trữ tuổi già, được như vậy trong khi chồng tâm thần, thế là khéo thu xếp lắm. Kế sách tốt nhất là: chủ tịch xã làm theo chỉ đạo của đảng ủy. Ừ! Cứ như vậy đi. Còn nội dung dự án, có nói  dân cũng chẳng hiểu, vả lại chưa thấy ai đòi phải trình bày . Đang suy nghĩ thì Khai vào:  chào Chị Tuyết. Bà con đến đông lắm đang chờ ngoài kia. Giờ thế nào hả chị?

Chủ tịch Tuyết: còn thế nào nữa. Ông cứ mời bà con lên hội trường. Mời ông Thắng bí thư, ông Phương phó bí thư, ông Bình phó chủ tịch, ông Ninh, ông Huế, trưởng các đoàn thế, ban ngành lên trả lời bà con. Tôi lên ngay- Chủ tịch Tuyết nói rồi cầm chiếc túi, khuôn mặt lại trở lên nghiêm nghị quan cách thủng thẳng lên hội trường. Bước vào hội trường, chủ tịch Tuyết đảo mắt nhìn quanh, có đến vài chục người dân của cả ba thôn ngồi dưới, đi xuống hàng ghế nơi các cán bộ xã đang ngồi, chủ tịch Tuyết hội ý chớp nhoáng với bí thư Thắng rồi lệnh: trước hết giao ông Khai trưởng công an xã điều hành  đồng thời giữ trật tự trong hội trường. Ông Thắng bí thư đảng bộ chịu trách nhiệm trả lời những thắc mắc của bà con. Cần thiết tôi sẽ trả lời về một số vụ việc. Các đồng chí khác, lắng nghe và cho ý kiến làm sao để bà con hiểu và ra về. Nói xong, chủ tịch Tuyết bực dọc kéo ghế, ngồi, khuôn mắt lộ vẻ dữ dằn như thường thấy trong các cuộc họp.

Một người dân: chúng tôi được biết xã đã giao đất cho công ty Thiên cầm. Vào ngày mười sáu tới đây, công ty Thiên Cầm sẽ làm lễ động thổ. Xin ông  bí thư Thắng, bà chủ tịch Tuyết cho chúng tôi biết sự việc cụ thể.

Một người dân khác: tại sao lại bán với giá hai mươi triệu một sào trong năm mươi năm, trong khi một sào nếu để dân trồng cây dược liệu, trồng lạc mỗi năm đã có thể thu hoạch từ mười năm đến mười sáu triệu đồng.

Một người dân khác: mười ba mười bốn ha với giá đó trừ các khoản tiền về huyện, về tỉnh, xã được khoảng ba tỉ đồng. Với giá đó chưa mua nổi mảnh đất mặt đường.

Dân được gì khi xã bán đất? Nếu tổ chức đấu thầu, chúng tôi sẵn sàng mua mỗi sào với giá hơn trăm triệu, chỉ để trồng dược liệu.

Một người dân khác:  khoảng hai năm gần đây, xã đã bán gần trăm suất đất, số tiền ấy  xã đã dùng vào việc gì, còn lại bao nhiêu, xin bà chủ tịch cho dân biết? Làm đường dân tự nguyện đóng góp, xây trường ngoài tiền hỗ trợ của nhà nước, dân cũng tự nguyện đóng góp..Như vậy hoa lợi thu được hàng năm từ các nguồn như bến bãi, hồ đầm và đất công điền được sử dụng vào việc gì xin cho dân chúng biết.

Trưởng công xã Khai thấy diễn biến có thể mở rộng vội đứng lên nói: đề nghị các ông các bà trật tự, người nói phải có người nghe. Từng người nói một thôi. Mời đồng chí Thắng trả lời:

Bí thư đảng ủy Thắng, có vẻ hơi lúng túng, đứng dạy bước lên bàn chủ tịch nói: chúng tôi làm việc này theo nghị quyết của đảng  ủy khóa…….

Chủ tịch Tuyết: chính quyền xã thực hiện nghị quyết của đảng ủy. Đây là công việc mà tập thể giao phó cho chúng tôi.

Người dân: là bí thư đảng ủy kiêm chủ tịch hội đồng nhân dân, đồng chí Thắng chịu trách nhiệm về các hoạt động của xã. Việc bán đất tại sao dân chúng tôi không được biết ?

Bí  thư đảng ủy Thắng: Trong nghị quyết đại hội đảng bộ xã lần thứ… ghi rõ: đại hội nhất trí với chủ trương thực hiện dự án lò gạch tuy nen ở địa phương. Hơn nữa đây cũng là thực hiện chủ trương chung của đảng bộ huyện , tỉnh thay thế lò gạch cũ bằng lò tuy nen để bảo vệ môi trường.

Chủ tịch Tuyết: hiện nay đã có quyết định thực hiện dự án và thu hồi đất. Xã đã giao đất cho công ty Thiên cầm.

Mọi người trong phòng đồng loạt ồ lên, bức xúc.

Một người dân: việc thực hiện chủ trương của đại hội  đảng bộ  là đúng nhưng trong quá trình đó dân không được tham khảo ý kiến, thậm chí cũng không được bàn bạc trong đảng bộ. Quy trình thực hiện không dân chủ. Dân bầu các đồng chí, các đồng chí đại diện cho quyền lợi của dân. Nay các đồng chí tự ý bán đất với giá rẻ. Như vậy có khác nào phản bội lại quyền lợi của dân.

Một người dân khác: nếu nhà nước thu hồi đất để làm trường học, bệnh viện…vv. dân chúng tôi nhất trí. Nhưng thu hồi để bán cho công ty tư nhân với giá bèo như vậy, thử hỏi có khuất tất gì chăng? Chủ trương của nhà nước về xây dựng lò gạch tuy nen là đúng, nhưng cần vận dụng sáng tạo trong hoàn cảnh  cụ thể. Xã ta diện tích đất canh tác chưa đến một sào trên đầu người. Dân sống vì  đất. Nay bán đất con cháu chúng tôi sống bằng gì? Vả lại khu đất đó gần các công trình văn hóa có giá trị lịch sử mang tính tâm linh; trồng cây công nghiệp trên khu đất đó rõ ràng lợi ích hơn nhiều lại tránh được ô nhiễm môi trường!

Một người dân khác: dự án này do xã vẽ ra, huyện, tỉnh nào biết đến dự án khi các đồng chí không trình lên! Chúng tôi tha thiết đề nghị các ông Thắng, bà Tuyết dừng ngay dự án này!

Một người dân khác: tôi đề nghị phải có biên bản cuộc họp ghi rõ ý kiến bà con nhân dân trong xã đề nghị dừng dự án. Chủ tịch xã hứa với bà con dừng dự án .

Ngồi bên dưới ngay cạnh bục nói chuyện, lòng chủ tịch Tuyết nóng như lửa đốt. Mấy chục năm làm cán bộ xã, chưa bao giờ chủ tịch Tuyết thấy những người dân  vốn hiền lành  chất phác nay biểu lộ bức xúc như vậy. Điều này chủ tịch Tuấn không ngờ tới.Tưởng cũng như trước kia, có việc gây bàn tán trong đảng bộ, trong dân, nhưng mọi việc đâu vào đấy. Trong  bận rộn mưu sinh, mọi người không quan tâm lắm đến  việc xã. Nay không thế!  Rõ ràng sự việc đã đi quá xa, nếu không khôn khéo xử lý, sẽ kéo theo việc khác, đổ bể tất cả, rút dây động rừng thì nguy. Chủ tịch Tuyết đứng dạy bước lên bục, đảo mắt nhìn mọi người, nói vẫn bằng giọng cứng cáp: chúng tôi thực hiện nghị quyêt đại hội.  Việc này do tập thể quyết định. Đến lúc này chúng tôi không có quyền dừng dự án- nói xong bước xuống phía dưới, nói nhỏ với bí thư Thắng: ông giải quyết việc này hộ  tôi rồi cầm chiếc túi đi nhanh ra ngoài.

*

Bí thư huyện ủy Hùng mặc áo trắng cộc tay, quần bằng vải xẹc màu tím than, xivin trông có vẻ đường bệ, cầm cuốn sổ nhỏ trong tay, ông mở cửa phòng làm việc, vào ngồi ở đầu bàn phía trong. Đó là một căn phòng nhỏ rộng chừng ba mươi mét vuông, giữa phòng kê chiếc bàn hình bầu dục, và các dãy ghế, mặt được phủ lớp nỉ màu xanh nõn chuối. Ông rất thích làm việc trong căn phòng này mỗi khi hội ý hoặc trao đổi công việc với các cộng sự. Bên ngoài, trời nắng, đợt này nắng bắt đầu dịu, không gay gắt oi bức như hồi đầu hè. Trong phòng vẫn cảm thấy mát vì được che bởi tán lá sum xuê của cây sấu, mặt khác tòa nhà này nền được xây cao, phía trước là mặt đường nên rất thoáng. Mấy ngày nay tin tức từ xã CT đưa về khiến bí thư Hùng âu lo. Việc dân trong xã có mặt khá đông trong buổi tiếp dân, ý kiến của họ về dự án lò gạch tuy nen mà xã cùng công ty Thiên cầm đã trình buộc ông phải có suy nghĩ xem xét lại tính khách quan và tiến trình thực hiện dự án. Thực ra ông cũng đã nói chuyện với bí thư đảng ủy xã Nguyễn Văn Thắng hỏi về tình hình chung của xã liên quan tới dự án. Hôm nay ông có buổi làm việc riêng với huyện ủy viên Chẩn người đặc trách phụ trách xã CT và phó bí thư kiêm chủ tịch huyện Lê Minh. Chủ tịch huyện Lê Minh người tầm thước, khuôn mặt vuông trán cao, lông mày rậm, tuổi ngoài năm mươi trông vẫn rất nhanh nhẹ phong độ, bước vào phòng, bắt tay bí thư huyện ủy Hùng, nói: chào anh! Cậu Chẩn vẫn chưa đến? Bí thư Hùng nói: anh ngồi xuống đi. Chẩn đến ngay giờ đấy. Lát sau huyện ủy viên Chẩn vào, bắt tay mọi người rồi ngồi vào ghế, giở cuốn sổ ghi tóm tắt những nội dung  cụ thể cần báo cáo với bí thư huyện ủy và chủ tịch huyện về tình hình xã CT. Mọi tình  tiết trong báo cáo được mô tả  cách trung thực.

Chủ tịch huyện Lê Minh: liệu đấy có phải là biểu hiện đấu đá nội bộ và dân chủ quá trớn của một số các phần tử ?

Bí thư huyện ủy Hùng trầm ngâm suy nghĩ rồi nói: nghe đồng chí Chẩn báo cáo, tôi thấy một số điểm trong dự án với thực tế không được khớp.

Chủ tịch huyện Lê Minh: cần rà soát lại tất cả các khâu anh ạ. Nếu sai phải sửa đê đảm bảo quyền lợi của dân.

Bí thư huyện ủy Hùng: Phải! Làm bất cứ việc gì cũng phải đảm bảo quyền lợi của dân.  Sự việc cần được làm sáng tỏ thêm mới có thể có kết luận. Tuy nhiên, nếu tình hình quả đúng như vậy thì đó là biểu thị dân chủ trong đảng, dám nói, dám đấu tranh với sai trái, tạo đoàn kết nhất trí trong đảng trong dân.

Chủ tịch huyện  Lê Minh: cần có buổi làm việc với lãnh đạo đảng và chính quyền xã, nghe họ trực tiếp báo cáo tòan bộ nội dung dự án và những công việc liên quan.

Bí  thư huyện ủy Hùng:  tôi cũng nghĩ như vậy. Đất đai hiện là vấn đề nhạy cảm. Việc này cần giải quyết khẩn trương, hợp tình, hợp lý, tránh gây bức xúc trong dân, trong đảng bộ xã. Đề nghị các cơ quan chuyên môn tham gia điều tra, tổng hợp tình hình, lập hồ sơ báo cáo tỉnh để có quyết định nhanh chóng kịp thời.

*

Đoạn kết

Không lâu sau buổi làm việc với lãnh đạo đảng lãnh đạo xã CT, sau khi có kết luận của chuyên môn, Ủy ban nhân dân tỉnh đã có công văn chính thức đình chỉ dự án lò gạch tuy nen ở xã CT vì quy trình thực hiện dự án không đảm bảo dân chủ trong đảng, trong dân, có dấu hiệu sai phạm về đất đai, thủ tục hồ sơ. ..vv. Công văn được phó bí thư đảng ủy xã Lê Phương đọc trước hội nghị giao ban, phổ biến xuống chi bộ các thôn, đọc trên truyền thanh của xã. Ngay sau đó xã tổ chức đấu thầu khu đất đó làm dịch vụ. Nay dân đã đổ đất san ruộng, trồng dược liệu, màu xanh của cây non đã phủ kin cánh đồng trong sự hoan hỉ của mọi người.

                                                          Ngày  tháng  năm 20

Đọc tiếp...

MÙA HOA GẠO

                                                                                    Tản văn của Hồ Ngọc Vinh

Tôi còn nhớ câu ca dao: “Tháng ba cày vỡ ruộng lên. Hoa gạo rụng xuống thì tra hạt vừng”. Từ rất xa xưa hoa gạo đã đi vào tâm thức của người dân Việt qua những câu ca dao thể hiện kinh nghiệm sản xuất. Hoa gạo cũng vì thế gắn bó với đời sống con người.

            Mùa xuân là mùa Hoa gạo nở. Lác đác từ tháng giêng , tháng hai, trên cành gạo khẳng khiu,  nụ hoa đơm chi chít, thoảng có bông nở, đỏ thắm . Hoa gạo nở rộ vào tháng ba âm lịch, trên khắp cành cây, những bông gạo đỏ như thắp lửa trên bầu trời rực rỡ và xao xuyến.

Khi hoa gạo nở bung cũng là lúc mùa cá mòi đang vào vụ rộ. Trên mặt sông, những chiếc thuyền nan ( thuyền thúng) dập dềnh trên mặt sóng, những chiếc phao lưới bập bềnh trên sóng. Kinh nghiệm cho biết, năm nào nhiều hoa gạo  là được mùa cá mòi.

Người ta thường trồng cây  gạo bên đình, cạnh giếng làng. Cây gạo còn phát tán mọc ở ven sông, ven đê, cạnh đường làng. Dân gian lưu truyền bài thuốc quý, mủ cây gạo  có tác dụng triệt khuẩn, là vị thuốc kháng sinh dùng trị viêm nhiễm, sưng tấy, mưng mủ.

Với nhiều người, tuổi thơ gắn liền với những kỷ niệm học trò, trường học bên giếng làng, bên đình làng, mùa  xuân  hoa gạo nở đỏ trên cành, man mác, gợi trong hồn người những cảm xúc lãng đãng. Hoa gạo rơi vào từng trang sách nhỏ. Hoa gạo gắn với những kỷ niệm ái tình đầu tiên, khi ý thức tình ái gõ cửa trái tim người, run rảy bồi hồi.

Hoa gạo đã đi vào thi phẩm của không ít nhà thơ. Lê Thị Mây  viết:

 Cây hoa gạo đầu làng sao rồi em. Chỗ em tiễn trời xanh trôi tới. Anh sẽ về còn em mãi đợi. Bóng nắng tròn trong tay áo bà ba. Tựa như máu dễ nào phai mất. Đỏ khôn nguôi hoa ríu bàn chân. Mỗi độ đường tháng ba vẫy gọi. Gió.…..

Trong xanh xanh của vườn quê, trong làn sương mỏng hư hư thực thực, màu đỏ  hoa gạo đằm thắm thôi thúc lòng người, gợi nhớ, gợi thương. Dễ hiểu mùa xuân là mùa hoa gạo và hoa gạo là loài hoa của mùa  xuân, bởi  nếu thiếu đi bối cảnh mùa xuân sương mù như những tấm voan mỏng khiến đất trời như thực như hư, hoa gạo sẽ có sắc mà không hồn.

Hơn chục năm gần đây, khuôn mặt của làng quê thay đổi như có phép màu.Những  căn nhà cao tầng mọc lên cái sơn vàng, cái sơn xanh, với đầy đủ tiện nghi. Đường làng được bê tông hóa hoàn toàn. Đã thấy vẻ hiện đại của nông thôn ngày mới.

Nhưng vẫn thấy sự bất cập trong bộ mặt của nông thôn. Không gian kiến trúc thiếu sự hài hòa, thiếu hồn, thiếu bản sắc văn hóa. Người ta mạnh ai nấy làm, mạnh ai nấy xây. Nhà cửa Cái thòi ra, cái thụt vào, mỗi cái một kiểu. Có thể nhận biết sự chèn lấn trong kiến trúc xuất phát từ tham lam vị kỉ của con người. Rác thải không được xử lý triệt để, mới thu gom mà chưa được xử lý. Con người chưa biết sống thân thiện với môi trường.

Nay, vào mùa xuân vẫn có thể ngắm hoa gạo để sống với những kỷ niệm xưa cũ. Tuy nhiên không còn nhiều lắm nữa. Càng ngày, cây gạo càng ít đi cùng với bê tông hóa, với những hàng rào được xây bằng gạch xi măng. Bên cạnh đình làng, chùa làng, cây gạo  được thay thế bằng các loại cây khác cho lợi ích về kinh tế nhanh. Nhìn đâu cũng thấy sự tất bật, vội vã và lối sống tận thu, tận diệt của con người.

Tình yêu quê hương đất nước, con người không đến một cách ngẫu nhiên mà là hệ quả tất yếu của cảm xúc tự nhiên của con người với thế giới, hệ quả của giáo dục và lao động của con người. Nuôi dưỡng những nét đẹp trong tự nhiên, khơi gợi những cảm xúc về cái đẹp qua giáo dục là nuôi dưỡng tình cảm đạo đức cho con người, làm cho cái thiện nảy  sinh.

Khi tự nhiên bị biến dạng, yếu tô hài hòa của màu sắc, hình khối,  sự đa dạng của nó bị mất đi, cũng sẽ mất đi đối tượng tạo nên cảm xúc thiết tha, lãng đãng ở con người. Lúc đó sự cằn độc,  vô cảm, tội ác sẽ lên ngôi. Mới hiểu vì sao con người cần sống chung với tự nhiên, phát triển tự nhiên, bảo vệ sự hài hòa của tự nhiên, tức bảo vệ đời sống tình cảm của con người cho cái thiện ngự trị.

Tháng ba, cánh bãi ven sông, lạc xanh ngắt một màu. Những người nông dân đang với cái cuốc trong tay, lúi húi cần mẫn vun trồng từng luống lạc. Bên này sông, bên kia sông, những cây gạo thắp lửa đỏ rực như dấu son tô điểm cho màu xanh của những khu vườn, màu ngói đỏ tươi của những ngôi nhà, xao xuyến bồi hồi.

Có một loài hoa như thế tô điểm cho nét đẹp của quê hương trong lặng lẽ và bình dị.

                                                                                                Hưng Yên năm 2016

Đọc tiếp...

BÌNH MINH XUÂN SÔNG HỒNG

                                                                             Tản văn của Hồ Ngọc Vinh

Mặt sông mờ mịt khói sương. Đôi bờ bãi đất phù sa nâu non. Cánh bãi bên sông đất vừa được bừa ải , đánh luống, màu đất nâu bạc thấp thoáng trong màn sương mờ. Bờ sông cây cỏ ướt đẫm sương đêm. Những hạt sương long lanh đọng trên  cành cỏ mềm  xanh xanh. Sông Hồng bắt đầu bình minh của ngày mới.

Sông Hồng bắt nguồn từ Trung Quốc chảy qua Việt Nam và đổ ra biển Đông. Gọi là sông Hồng vì vào mùa nước lên, dòng sông đỏ màu phù sa, bồi đắp nên đồng bằng Bắc bộ, vựa lúa của đất nước. Đây là dòng sông quan trọng của nền văn hóa lúa nước Việt Nam.

Đoạn từ chảy từ Lào Cai đến "ngã ba Hạc" ởViệt Trì (Phú Thọ) được gọi là sông Thao, đoạn qua Hà Nội còn gọi là Nhĩ Hà hoặc Nhị Hà. Sử Việt còn ghi sông với tên Phú Lương.Sông Hồng còn có tên là sông cái.

Từ rất xưa, thứ nhất cận thị, nhị cận giang con người đã quần tụ  dọc theo sông, khai khẩn đất hoang, lập thôn , lập ấp, miệt mài trồng cấy, nuôi dạy con cháu…cứ như thế làng Việt, lối  sống của cư dân Việt dọc theo sông Hồng được hinh thành.

Bến sống nơi tôi đứng còn gọi là cửa sông. Làng cũng có tên là làng cửa sông, tên khác gọi là làng cót. Tục truyền khi quan quân Đại Vương Hoàng Lang  hồi binh qua đây, binh mã hạ trại tại làng. Thời gian này, nhân dân các xã Đại Hưng, Thuần Lễ và  vùng Cửa Sông đang bị dịch đậu mùa, rất nhiều người chết. Bệnh dịch lan tràn khiến mọi người hết sức hoảng loạn. Dân làng nhóm họp tìm mọi cách đối phó nhưng vô kế khả thi. Hay tin, Đức Hoàng Lang cùng quan quân chữa chạy cho dân. Bệnh dịch bị dập tắt. Song do tiếp xúc lâu với bệnh tật Đức Hoàng Lang  cùng một số binh sĩ bị lây bệnh. Dân làng cửa sông mang cót ra bao quanh doanh trại chắn gió, giúp quân mã tránh bệnh dịch . Từ đó làng có tên làng Cót. 

Phía tay phải tôi chếch về mạn đông bắc là đình làng thờ Đức Hoàng Lang Đại vương. Được biết có chừng bảy mươi đinh thờ Đức Hoàng Lang Đại Vương, chủ yếu nằm ở hai bên sông Hồng gắn liền với truyền thống đấu tranh giữ nước của dân tộc.

Vài ngày nữa thôi, vào mồng ba tết hội rước nước sẽ  diễn ra trên đoạn sông này. Hội rước nước có ở nhiều làng quê dọc theo sông Hồng, người ta lấy nước ở giữa sông đem về làm nước thờ quanh năm.

Màn sương dần cuộn lên. Mặt sông như tấm gương bạc, sóng nhẹ, sương nhẹ. Từ đây có thể nhìn thấy bãi Tự Nhiên, nơi Chử Đồng Tử giấu mình trong cát.Tình yêu, tặng phẩm của tự nhiên dành cho con người đâu có phân chia đẳng cấp. Phải chăng cuộc đời của con người có duyên, có phận như chỉ có chân Tấm mới vừa vặn với hài.

Truyền thuyết  Hoàng Lang Đại Vương, Truyền thuyết tình yêu  với những lễ hội gắn liền với nó tạo ra nét  phong  tục, tập tục, nếp sống của  cư dân bản địa.

Dòng sông Hồng chứng kiến chiến công lừng lẫy trong sự nghiệp bảo vệ đất nước như: chiến thắng Hàm Tử , Chương Dương. Dòng sông Hồng là chứng tích tự nhiên của lịch sử.

Dòng sông miệt mài chảy từ bao đời nay đem phù sa màu mỡ bồi đắp cho cả  vùng đồng bằng. Nước ngọt của dòng sông nuôi dưỡng cây cối , con người, môi sinh của hàng ngàn loài tôm cá, nguồn thực phẩm dinh dưỡng tự nhiên dồi dào cho con người.

Còn nhớ tuổi thơ vào mùa xuân, mặt sông dập dềnh những chiếc thuyền thúng với những cánh buồn bé xíu, bập bềnh phao lưới. Cá đánh được nhiều lắm. Cá mòi mình óng ánh vảy bạc. Cá chầy mình tròn, mắt đỏ. Cá chép mình dày, vảy vàng, đôi mắt to tròn, miệng đầy râu. Cá ngạnh, cá chiên….Cá tôm được bày bán trên phố đê, trong các chợ.

Phải chăng  vì vậy sông Hồng còn có tên là sông cái, tức sông lớn- dòng sông mẹ.

Đoạn sông Hồng chảy qua địa phận Hưng Yên, ẩn chứa nhiều trầm tích văn hóa cần được nghiên cứu làm dòng chảy văn hóa thêm phong phú, lưu lại và tiếp tục chảy trong sự phát triển  của văn hóa.  Có thể nói sông Hồng là cái nôi của văn hóa lúa nước, văn hóa làng xã mang đậm cốt cách Việt.

Nếp sống, phong tục của cư dân, thành quả lao động của con người từ đời này sang đời khác tạo nên nét văn hóa riêng. Nếu Ấn Độ  tự hào có văn hóa sông Nin, Châu Phi có văn hóa sông Nin….chúng ta có văn hóa sông Hồng.

Với nhiều người, tuổi thơ gắn bó với con sông. Kỷ niệm với sông Hồng đã trở thành một phần hành trang đời người để nuôi nấng tinh thần. Lớn lên, xa quê, cuộc đời với những bể dâu, khi trăn trở đau buồn vẫn về để úp mặt vào con sông, sống lại những tháng ngày thơ ấu, để thanh thản hơn, tự tin hơn, vững vàng hơn, bước tiếp. Dòng sông đã là bà đỡ tinh thần của con người.

Hơn chục năm nay , vào những sáng xuân mặt sông vắng bóng những chiếc thuyền nan bủa lưới, giăng câu. Dòng có đoạn hẹp lại. Sông mỗi năm một nông hơn. Không còn thấy sự phong phú của muôn loài cá được bày bán ở chợ. Chỗ này, chỗ kia, nhà máy xả nước thải trực tiếp ra sông. Người ta dùng lưới vét, bắt từng con cá con, dùng mìn, dùng điện để đánh cá.

Tất nhiên điều đó có thể do biến đổi khí hậu. Song cũng một phần tại con người. Khi phát triển kỹ thuật công nghệ, kinh tế không đi đôi với phát triển văn hóa. Điều này dẫn đến lối sống, cách làm ăn tận diệt môi trường.

Ban mai của ngày xuân đã bắt đầu. Những tia nắng của ngày mới, của xuân mới trải trên mặt sông vàng, trải xuống bờ bãi nâu trắng phù xa. Sương trên mặt sông tan dần, sương trên cánh đồng xuân tan dần. Những người nông dân đã ra đồng trỉa lạc. Bến bãi đã vang tiếng máy, tiếng  máy cẩu rền lên , tiếng nổ của những con tàu xuôi ngược trên sông, tiếng người, tiếng nước tạo nên những âm hưởng cuộc sống rất riêng, tấp nập rộn rã  bên sông.

Cần trân quý dòng sông mẹ,  bầu vú tự nhiên nuôi dưỡng triệu, triệu người bao đời nay, dòng sông ấy đã sản sinh và nuôi dưỡng văn minh lúa nước, văn minh sông Hồng, dòng sông đã nuôi nấng tâm hồn của mỗi người.

Sự phát triển kinh tế phải đi đôi với phát triển văn hóa, giáo dục nếp sống văn hóa. Hành vi tàn phá môi trường, môi sinh, sự khổ đau của con người có nguồn gốc trực tiếp từ văn hóa.

Đã đến lúc con người phải biết sống hòa đồng với  tự nhiên, trân trọng những giá trị của tự nhiên, gìn giữ, phát triển  tự nhiên với phát triển cộng đồng.

Tôi lặng yên ngắm nhìn những con tàu xuôi ngược trên sông. Tiếng còi tàu vang vọng cả đôi bờ. Làng quê xanh thẫm một màu. Đây đó, gạo đã vội đơm hoa. Hoa gạo đỏ rực rỡ xao lòng. Dòng sông mẹ vẫn chảy, lòng mẹ vẫn bao dung, chan hòa với người dân quê tôi.

                                                                                                               Hưng Yên năm 2015 

Đọc tiếp...

Thơ của Nguyễn Văn Thích

Anh Thích là Hội viên Hội văn học nghệ thuật Hưng Yên, làm thơ, viết tản văn và cả truyện ngắn. Thơ của anh nhiều hình ảnh, giàu tính triết lý về nhân tình thế thái, rất có hồn. Nhân xuân mới, được phép của anh tôi đưa một số bài thơ của anh lên Blog này, các bạn đọc và suy ngẫm.

    TƯƠNG TƯ LÀNG

     Làng quê trải ánh nắng vàng

Nhà cao, tường trắng ngỡ ngàng chân tre

     Xuân đi chỉ nắng vào hè

Nằm mơ tiếng cuốc gọi về xa xăm

     Ổ rơm ấm chỗ mẹ nằm

Gió chiều thổi dọc tháng năm diệu hò

     Trăng vàng vỡ nhịp chèo khua

Hoàng hôn đủng đỉnh chuông chùa vangvang

     Khói lam vờ vật giăng màn

Đồng xanh sóng lượn khẽ khàng lời ru

     Mẹ ngồi thăm thẳm mùa thu

Chập chờn cánh bướm đánh đu lá cành

     Lời yêu gói lại để dành

Vẫn làng quê đấy mình thành tương tư

HƯỚNG VỀ

Hướng về Đông

em là ngọn gió mùa hạ

thổi căng lồng ngực anh

Hướng về Tây

em tan vào chiều tím

hoàng hôn sót một ánh ngày

Hướng lên cao

chi chít vì sao

có một vì sao rụng

mắt em ngấn nước long lanh

Anh leo cầu Ô Thước

quanh mình đầy tiếng quạ kêu

Hướng xuống dưới

bóng mình đổ dài

anh đi theo lặng lẽ

mải mê tìm ngày mai

Hướng về Nam…

Hướng về Bắc…

Anh thấy mình

Hướng về em 

Anh thấy tất cả

GIẤU MÙA THU

Em giấu mùa thu

sau tấm ảnh chụp đôi ngày cưới

hương hoa cúc lẻn qua

cánh cửa khép hờ

dừng lại

tấm gương treo tường vô tình

làn tóc đung đưa

Em nhìn em… xững xờ

chẳng dám tin vào những điều có thật

         Một thiếu phụ tụng kinh, niệm phật

bao nỗi niềm rũ sạch chốn khô khan

cái đáng mất thì còn

cái đáng nhớ lại quên

rót tiếng lòng vào trong tiếng mõ

Trời thu vẫn cao xanh muôn thuở

em một mình lặng lẽ dấu mùa thu

HUYỀN THOẠI LÀNG

Làng có tự bao giờ ?

cụ truyên ông, ông truyền cha,

cha truyền tôi

 - lâu lắm

con cháu ngàn năm sau

vẫn nhắc lại câu này

Thuở lập làng

tổ tiên đã tìm thế đất

đặt làng trên lưng con Rồng

một phía có con đường

một phía có dòng sông

làng như đứa trẻ thơ

giữa vòng tay của mẹ

Ngày mẹ về với cha

làng thêm khúc đường lát gạch

câu sấm trạng len vào từng ngõ ngách

căn nhà lá tuềnh toàng hóa lớp học

bình dân

cây nhãn cha trồng, quả nhãn con ăn

lời của mẹ ào qua như gió

những đắng cay,

những ngọt ngào làng có

mẹ chắt chiu từng giọt – thành tôi

Tôi sinh

bốn bề dâu bể

lớn theo dàn đồng ca

mẹ dậy tôi biết thương

cha dậy tôi biết hận

thầy dậy tôi biết hát

làng dậy tôi… biết nhiều

Lũy tre nói lời của gió

rễ cây đa xù xì nói lời ngàn năm

dòng sông nói lời của nước

đất nói lời… lặng câm

                                                                                                               

Sự tích làng ghi thành huyền thoại

người đi mãi mãi không về

ngày cha đi lấy làm ngày giỗ

mẹ ngồi… mòn lũy quê

Những sắc phong gợi nói điều gì

vinh hoa cũng qua đi

chỉ tinh hoa còn lại 

hòa cùng bao la

Câu dân ca đi ra từ lòng mẹ

có cánh cò trắng nước đông chiêm

con diều giấy nâng ước mơ thuở nhỏ

huyền thoại làng cứ thế dàythêm

ĐI RA TỪ QUẢ THỊ

Cô Tấm đi ra từ quả thị

Cô Cám từ cuộc đời

đi vào hũ mắm mẹ ăn

Chuyện dân gian

thật, giả chẳng phân trần

Và kẻ thiện có thấy mình trong ác

Tấm mãi còn bởi Cám không thể mất

Giữa dòng đời cho, nhận chẳng vì nhau

Lọ xương bống chân giường

Chiếc hài dưới lòng sâu

Tình duyên bắt nguồn từ đôi tay của Bụt

Ngày hội làng bao gái làng mơ ước

Thử vận đời đen đỏ, dưới bàn chân

Chuyện ngàn xưa còn mãi ngàn năm

Cô Tấm hiền đi ra từ quả thị

MẸ MÙA THU VÀ EM

Mẹ kể

mùa thu mấy mươi năm trước

cha đi

mẹ đứng bên thềm

cái dáng mảnh mai chấm hiên nhà thành bóng

mẹ ngồi… mòn cả màn đêm

mùa thu đến trong màu cờ, sắc áo

cha không về

mẹ khóc !

nước mắt chẳng chảy ra ngoài mà lặn vào tim

mẹ thành guá bụa

nuôi con lớn khôn lầm lũi phần đời

lại tiễn con đi trong nắng

heo may vàng xao xác lá thu rơi

con ngồi bên nấm mộ

cỏ mùa thu phủ kín chỗ mẹ nằm

đất nước hết chiến tranh nhưng

trong lòng dậy sóng

một dải sơn hà

nặng tình nghĩa cha ông !

mùa thu như không thay lá

hoa cúc vàng vương trên áo em

ánh mắt đọng miền sâu thẳm

làn tóc dài hương bồ kết lặng yên

anh đằm vào hương ấy

thấy mùa thu trong em

Đọc tiếp...

VƯỢT QUA GIÔNG BÃO

Hồ Ngọc Vinh

Mẹ  mất ngay từ lúc tôi lọt lòng vì chứng rau thai ngược. Bố tôi cũng đã mất trước khi mẹ tôi lâm bồn vài tháng vì tai nạn lao động. Kể từ đó, dì Quỳnh  nuôi tôi. Mỗi khi kể về sự ra đi của mẹ tôi, dì Quỳnh    không nén được cảm xúc, đôi  mắt dì dân dấn nước mắt. Di Quỳnh: mẹ con dường như không lỡ xa đứa con mới vừa mới chào đời. Mẹ con lấy hết sức lực mở mắt nhìn con. Nước mắt mẹ con rớm trên khóe mắt mệt nhọc rồi khép lại. Con trong tay dì đỏ hỏn, khóc oe oe đòi sữa…..Tôi lớn lên trong vòng tay yêu thương của dì, học hết phổ thông, rồi tiếp lên đại học. Dì thương tôi, chăm sóc tôi có phần còn hơn cả con đẻ. Tình yêu thương của dì  phần nào khỏa lấp nỗi mất mát vô cùng lớn lao  của tôi. Không chỉ tôi, các chị con bá khi lên Hà Nội học đại học đều được dì chăm lo chu đáo. Những tưởng cuộc đời dì toàn hoa hồng, nhưng không hoàn toàn phải vậy. Dì một mình nuôi hai em, tôi và cả chị Bình con bá Hằng. Dưới đây là  câu chuyện cuả  Dì, tôi viết dựa theo cuốn tự truyện bay qua cơn lốc.

*

…. Sau gần hai tháng, tôi mới viết xong khóa luận tốt nghiệp. Cả ba thầy trò vừa uống nước, vừa nói chuyện vui vẻ. Thầy Khóa cười nói với Hoàng: “ Cậu thật hạnh phúc khi có người yêu như Quỳnh. Nhưng cậu cũng sẽ hết sức khổ sở khi phải chiều cái tính bướng bỉnh của hắn. Vả lại rồi Quỳnh sẽ là nhà báo. Nhà báo, nhà văn hay phải đi xa, thâm nhập thực tế để viết. Hoàng cười:” Dạ! Em biết điều đó ạ.”

Từ nhà thầy Khóa ra về, tranh thủ lúc anh Thanh đi làm, nói chuyện huyên thuyên một lát, Hoàng xin phép được gối đầu vào lòng tôi ngủ. Trong lòng tôi, Hoàng khép mắt lại, nhưng anh đâu có ngủ. Hơi thở của anh đều đều và trên môi anh luôn nở nụ cười. Nhìn ngắm khuôn mặt đầy yêu thương của anh tôi bất giác nghĩ ra những câu thơ: “ Ngả đầu vào lòng em, êm, êm.. êm êm anh ngủ. Nhìn anh cho bõ những ngày xa nhớ. Sợi tóc em bay vấn vương. Gió vờn qua mặt. Gạt lọn tóc ra. Tóc vẫn thướt tha. Trên khuôn mặt anh vô cùng yêu dấu”.

Sau khi thi môn chính trị, thầy Khóa nhắn tôi đến hướng dẫn viết tóm tắt khóa luận. Thấy tôi đến một mình, thầy Khóa hỏi:” Thế nào, hôm nay bạn trai cô bận à?”.

-          Thưa thầy! Hôm nay anh ấy đang phải thi tốt nghiệp. Anh ấy học

trường dược thầy ạ! Chúng em đang gặp rào cản vô cùng lớn từ phía gia đình.

-          Thế bố mẹ cô không đồng ý ư?

-          Da! Vâng! Bố mẹ em chê anh ấy ốm yếu. Cha mẹ anh ấy bỏ nhau. Bố mẹ sợ em vất vả.

-          Thế cô nghĩ thế nào?

-          Em rất yêu thương anh ấy! Nếu bố mẹ không đồng ý. Em không lấy anh ấy, cũng không

định lấy chồng nữa. Em cũng như thầy không thể thương yêu một ai khác nữa.

-          Không! Chuyện  của tôi khác- Thầy Khóa nói  rồi chìm vào trong  suy tư.

Trong khi chuẩn bị, chờ bảo vệ khóa luận, tôi nhận được bức điện khẩn:” Mẹ ốm nặng! Về

ngay!”. Tôi đọc bức điện, chân tay bủn rủn. Tôi  thầm kêu lên:” Mẹ ơi ! Nếu mẹ có mệnh hệ gì , con sống sao nổi. Nghe tin, bạn bè cùng lớp ai cũng ái ngại. Chỉ còn hai ngày nữa, khoa tổ chức lễ bảo vệ khóa luận. Liệu còn có cơ hội cho tôi. Tôi vơ vội vài bộ quần áo, tất tưởi ra bến xe về quê. Từ trên xe, bước xuống là tôi khóc, bước thấp bước cao lả tả trong nỗi thương xót đến cùng  cực… Nhưng khi về đến sân, tôi chợt sững lại. Mẹ tôi vẫn khỏe mạnh. Mẹ đang băm bèo. Tôi khóc hờn với mẹ, nấc lên nghẹn ngào. Trời ơi! Có việc gì mà mẹ lại cho đánh một bức điện khẩn như thế. Có thể giết chết con đấy.

Mẹ tôi nói: Mẹ xin lỗi con. Nhưng bố mẹ có chuyện muốn nói với con. Thôi vào trong nhà đi.

Lòng tôi đã vợi bớt chút lo lắng. Nghe thấy tiếng tôi, bố tôi từ trong nhà đi ra, giữ vẻ mặt nghiêm nghị, quan trọng. Tôi chột dạ nghĩ:” chắc có chuyện gì đây.”

Bố tôi ngồi xuống chiếc ghế đối diện, khuôn mặt vẫn lộ vẻ nghiêm nghị khó khăn. Bố tôi nói:” Gia đình ông bà Mừng ngỏ ý xin con về làm dâu. Nếu con đồng  ý, gia đinh sẽ làm lễ ăn hỏi. Lễ cưới sẽ được tổ chức vào trung tuần tháng tám này.

Tôi sửng sốt. Có việc ấy mà bố mẹ đánh điện đòi con về. Chỉ còn vài ngày nữa con sẽ bảo vệ khóa luận tốt nghiệp. Vả lại chuyện chồng con con chưa nghĩ đến.

-Chị đừng giấu tôi! Lại vì cái thằng Hoàng ấy phải không. Ai chứ với gia đình ấy. Bố mẹ

không thể đồng ý. Bố mẹ Hoàng bỏ nhau. Bản thân nó ốm yếu là thế. Bệnh tim bẩm sinh. Không thể cùng chung gánh với con suốt cuộc đời. Con sẽ trở thành góa bụa. Bố mẹ ngoài năm chục tuổi đời rồi, muốn cho con vào chỗ an nhàn. Con thấy đấy. Thành con ông bà Mừng đẹp trai, có ăn có học, con nhà giàu. Bố nó là cán bộ huyện. Làm dâu nhà ấy, là phước cho con đấy.

Ai chứ anh Thành thì tôi biết. Anh học trước tôi hai khóa ở trường huyện, hiện là sĩ quan quân đội, ở ngay huyện đội. Tôi không chê anh điểm nào. Anh Thành khá hoàn hảo. Đẹp trai, con nhà giàu, bố làm cán bộ. Nhưng tôi không yêu anh. Hôn nhân phải bắt đầu từ tình yêu. Tôi nghĩ thế. Sao lại có thể gán ghép hai người vốn xa lạ về tâm tư tình cảm vào cảnh chung chăn, chung gối.

Bố tôi vòng vo cuối cùng thốt ra: Vừa rồi mẹ Hoàng có sang thăm.  Bà nói con và Hoàng thương nhau, mong hai bác thương các cháu, cho Hoàng đi lại, tìm hiểu nhau. Sau khi Hoàng tốt nghiệp sẽ tính.

-Bố nói thẳng với bà ấy: Con gái tôi không làm dâu được bên ấy đâu. Nó vốn được cưng chiều, không biết  quán xuyến gia  đình lấy phải người chồng ốm yếu như thế, sau này có mà ăn cám, dở gánh giữa đường chứ chả chơi – Bố định nói toẹt ra. Ông bà ly hôn. Bà điên dại như thế. Sao tôi có thể đẩy con gái vào hoàn cảnh đấy. Nhưng bố kịp ngừng lại, lòng ấm ức lắm.

Tôi chưa kịp kêu trời thì mẹ tôi tiếp: Mẹ nói thật cho mà nghe nhé! Con mà làm dâu bà ấy, có mà khổ suốt đời. Bà ấy bị chồng bỏ , khó tính khó nết, lắm điều, hàng xóm, kẻ trên, xóm dưới cãi nhau tất. Chẳng ai chịu nổi bà ấy.

Con hiểu chuyện  rồi- Tôi nói-  Con biết bố mẹ cũng chỉ muốn điều tốt cho con. Con biết

gia đình ta mọi việc phải tuân theo lễ giáo. Song con cũng thú thật rằng con yêu anh Hoàng. Nếu không lấy anh, con sẽ ở vậy. Bố mẹ đừng bắt con nhận những điều không muốn.

*

Nhà anh Hoàng cùng xã với gia đình tôi. Anh học trước tôi hai khóa ở trường cấp ba huyện. Bố Hoàng là sĩ quan quân đội đóng quân tại Hà Nội. Tôi được biết, bố mẹ Hoàng lấy nhau cũng chỉ vì hai bên gia đình gán ghép. Họ ở với nhau không lâu, có một mặt con. Bố Hoàng nhiều lần làm đơn xin ly hôn, nhưng mẹ Hoàng nhất định không chịu ký. Lý do bố Hoàng đưa ra là họ không hợp nhau, không chịu đựng nổi tính nết đồng bóng, thô kệch, vụng về, lắm nhời của vợ. Mẹ Hoàng đau khổ vật vã, càng ngày tính nết càng trở nên khó chịu hơn. Bà ca cẩm, chê bai, bĩu môi dè bỉu, hơi tý là nổi đóa, tranh cãi với mọi người. Khuôn mặt bà cau có, đôi mắt bà lóe lên những tia cằn độc. Tòa nhiều lần gọi hai người lên hòa giải, nhưng rốt cuộc mẹ Hoàng phải ký vào giấy ly hôn.

Bố Hoàng lấy vợ khác kém ông chừng chục tuổi. Họ nhanh chóng có hai con một gái, một trai. Từ đấy ông ít về quê. Thi thoảng có gửi cho mẹ Hoàng vài chục ngàn tiền bấy giờ để nuôi con.

Từ ngày ly hôn, mẹ Hoàng như điên, như dại,  mỗi sáng, mỗi chiều thường  đi dọc thôn, khuôn mặt thất thần, không hiểu bà nghĩ gì, chỉ thấy một gương mặt vô cảm và một thân hình tiều tụy.

Trong hoàn cảnh trớ trêu ấy, tuy bệnh  tim bẩm sinh ,Thụy Hoàng vừa làm ruộng, vừa chịu khó học để bứt phá. Trong con người gầy gò ẻo lả ấy, là một ý chí, nội lực mạnh mẽ, lý tưởng sống rõ rệt. Tôi hiểu và cảm phục Hoàng, thương yêu Hoàng. Đó là tình yêu ban đầu của tôi, không thể mất nó, cũng bởi trái tim tôi cùng nhịp đập lý tưởng và giàu lòng trắc ẩn với Hoàng.

*

Xong thủ tục ra trường, tôi cầm quyết định về làm phóng  viên , biên tập viên tại đài tiếng nói việt nam.

Chị Lý người miền nam tập kết ra bắc khuôn mặt có nước da trắng hồng, phúc hậu hỏi tôi về gia đình. Lúc sau chị ngần ngại tiếp: “ Em có nhà ở chưa?”.

Tôi cười vui, lúc đó chẳng tiên liệu những khó khăn sau này như thế nào, chỉ vui và hồ hởi khi được làm việc tại đài phát thanh đúng với công việc theo ước mơ tuổi xanh của tôi. Dạ chưa! Em có anh trai ở đại học sư phạm. Em có thể về đấy. Nếu không em có thể ngủ tại phòng làm việc.

Chị Lý khuôn mặt lộ vẻ thông cảm, ái ngại nhìn tôi nói: ngày trước khi chưa được phân công nhà ở tập thể, nhiều tháng năm liền chị cũng từng ngủ trên bàn làm việc. Ngủ trên bàn thì cực cho em quá! Thôi đất nước chưa thống nhất, còn nhiều khó khăn. Em khắc phục khó khăn thông cảm với tổ chức. Tổ chức sẽ lưu ý tạo điều kiện cho em nhưng không xong ngay một lúc.

Ngày ấy, các nhà báo đi công tác làm gì có ô tô cơ quan đưa đi  tận  nơi. Chúng tôi dùng đủ mọi thứ phương tiện công như ô tô khách, tàu hỏa, tàu thủy, không quên mang theo cái xe đạp, có khi phải cuôc bộ hàng chục km xuống địa phương lấy tin tức viết bài. Xếp hàng mua vé, một vai nặng trĩu máy ghi âm, bình ắc quy, một bên là túi tư trang. Say với công việc yêu thích này, mỗi khi  xuống địa phương là tôi như con chim sơn ca  bay từ khuôn phòng hẹp tới cuộc sống thực tế bao la sống động. Ở đâu đó , những con người lao động, những người tốt việc tốt, những số phận éo le đang mong có ai  nói về họ cho cái tốt và lòng vị tha lan tỏa trong cộng đồng, để sẻ chia khó khăn vất vả, cho vợi đi những buồn đau của đời người. Đó cũng chính là mong ước  của tôi khi vào học ở đại học tổng hợp.

Một hôm  cô em họ Thanh  chuyển cho tôi bức thư của Hoàng. Anh báo tin sẽ ra Hà Nội. Anh không thể tiếp tục nghỉ hè trong chuỗi ngày dài trống vắng, với nỗi mong nhớ khôn nguôi tưởng như đến nghẹt thở. Chiều nào anh cũng ra ngõ ngó về phía cuối đường, biết đâu em như cánh chim thiên thần vụt bay đến sưởi ấm cho trái tim yêu khắc khoải trong lo sợ.

Chủ nhật ấy chúng tôi gặp nhau. Anh nói:” anh tưởng em quên anh rồi.” Tôi bật khóc nói: Em không phải là con người như thế..Nhưng em khổ lắm. Chuyện của chúng mình em đang bị đặt bên tình , bên hiếu. Anh đừng giận bố mẹ em.

Không! Anh đâu giận bố mẹ. Bố mẹ muốn những điều tốt cho em. Anh sức khỏe yếu, bố mẹ bỏ nhau, nhà nghèo. Lấy anh, em sẽ rất khổ. Hay là chúng ta nên chia tay. Học xong đại học, anh sẽ đưa mẹ anh đi nơi khác thật xa để sinh sống, để khỏi đau lòng mỗi khi nhìn thấy em. Tôi òa khóc, vục đầu vào vai anh. Không! Đừng anh! Rồi bố mẹ sẽ hiểu ra. Bố mẹ  rất thương yêu và hiểu em.

Vào một ngày chủ nhật, tôi về quê đem theo tháng lương đầu tiên của nghề làm báo. Hôm ấy cả nhà đông đủ  cả. Anh trai tôi ở đại học sư phạm cũng về. Mọi người khen tôi chững chạc hẳn lên. Ăn cơm xong, bố tôi nét mặt có vẻ tươi vui, gọi tôi ngồi bên bàn cùng mẹ, các chị và anh tôi.

Bố nói: công việc của con như thế coi như đã ổn định rồi. Bây giờ con tính chuyện xây dựng gia đình đi chứ.

-Bố bảo con lấy ai cơ- Tôi đắn đo hỏi.

Thì thằng Hoàng đấy. Bố mẹ nghĩ mãi rồi. Con cái là lộc trời cho. Bố mẹ cũng đã khuyên con. Con không nghe. Thôi thì việc hôn nhân là việc của con. Con đặt cha mẹ đâu, cha mẹ ngồi đấy vậy. Thời nay nó như thế. Sau này gian khổ thế nào , đừng trách cha mẹ không nói trước.

Mẹ tôi nói: Mẹ và bố  con nghĩ mãi rồi, hiểu tính ương ngạnh của con rồi. Con thương nó mà mẹ , bố ngăn cản, sau này con không lấy ai nữa, lỡ dở thì chúng tôi phiền lòng lắm. Chi bằng để con có được tình cảm trọn vẹn thì hơn. Mẹ tôi hỏi anh trai tôi: “ Thế nào? Con đồng ý chứ?

Anh trai tôi nói: Con thấy cô út mà lấy Hoàng thì cực lắm. Nhưng nếu bố mẹ và cả nhà đồng ý thì con cũng thuận theo.

Bất ngờ được cả nhà đồng ý về việc hôn nhân với Hoàng, tôi xúc động phát khóc. Tôi mặt đỏ như gấc chín, nước mắt tuôn dài trên má.

Lên Hà Nội, tôi tranh thủ đến ngay  chỗ Hoàng báo tin cả nhà đã đồng ý cho chúng tôi xây dựng gia đình với nhau.

Mấy tháng nay Hoàng buồn lắm. Anh đang chờ việc làm. Gia đình, mẹ ở quê  đau yếu luôn, ruộng nương bỏ bê cả, bát cơm ăn chưa đủ. Bà hàng ngày ngồi thẫn thờ trước cửa, mắt  nhìn ra ngoài đường dại đi.Hoàng phải đi kéo xe thuê, chở hàng thuê với chị Nhàn để kiếm tiền nuôi bản thân và gửi về phụ giúp mẹ.

Nghe tôi nói, anh vui, khuôn mặt phấn chấn hẳn lên , nhưng rồi chợt tư lự đầy vẻ suy nghĩ. Hoàng nói:Này cho anh hỏi. Em yêu  anh thật không, hay chỉ thương anh thôi. Nếu lấy anh chỉ vì thương hại thì thôi em ạ. Em hãy suy nghĩ cho thật kỹ đi.

Tôi gật đầu nói: em yêu anh và cũng rất thương anh. Được sống với anh mỗi ngày em hạnh phúc mỗi ngày. Anh không hiểu  em yêu anh, đến mức nào đâu. Người em run lên mỗi khi nhìn thấy anh. Em ngộp thở mỗi khi trong vòng tay anh….có điều sau này anh cũng phải thông cảm cho cái nghề làm báo của em. Thường xuyên phải xa nhà. Công việc không kể giờ giấc cả thứ bảy, chủ nhật. Ngày lễ công nhân viên chức được nghỉ, nhưng bọn em có  thể không. Hoàng cười vui.

Chiều thứ bảy sau đó, Hoàng đến cơ quan xin cho tôi nghỉ phép làm đám cưới. Đám cưới của chúng tôi được tổ chức giản dị theo phong tục ở quê. Bố mẹ tôi không thách cưới, thông cảm cho điều kiện của gia đinh Hoàng. Sau khi cưới, cơ quan phân cho tôi một phòng ở khu tập thể của đài. Căn phòng độ hơn chục mét vuông, tường gỗ tạp  thủng từng miếng phải lấy giấy báo dán lại, mái lợp giấy dầu. Ngày mưa dột , nước chảy long long xuống nền, ngày nóng nực đến nỗi không thể ở trong trong phòng, phải chạy ra ngoài lấy nước đổ lên mái, xuống nền cho mát.

Hoàng nhận công tác ở một bệnh viện tuyến huyện ở ngoại thành. Từ khu tập  thể của đài đến cơ quan anh chừng mười năm , muơi bảy km. Có cái xe đạp thống nhất cà tàng, mọi thứ từ ghi đông, xích líp, gác đờ bu, gác đờ xen đều kêu chỉ cái chuông là không kêu ( mọi người tếu như thế), anh hàng ngày sáng sớm đạp xe xuống cơ bệnh viện, chiều tối nhọ mặt người mới về tới nhà. Thấy anh vất vả, tôi nói: hay anh cứ ở cơ quan, cuối tuần hãy về với em. Em thấy anh dịp này có vẻ yếu, đạp xe đường xa như thế em không yên tâm.

Hoàng: không sao đâu em. Dịp này anh thấy mình rất sung sức. Anh không thể không về để được nhìn ngắm em.  Căn phòng nhỏ này với anh là cả khoảng trời xanh, khát vọng sum vầy vì có em. Người ta nói vợ đâu thủ đô đấy mà em.

Những năm  chiến tranh giải phóng miền nam,  vượt qua muôn ngàn thử thách cam go của chiến tranh phá hoại miền bắc và sự ác liệt của chiến trường miền , chúng tôi  có mặt ở khắp nơi để sống và cống hiến, đưa tin kịp thời về tình hình chiến sự, tình hình sản xuất và phong trào phụ nữ ba đảm đang ở các địa phương.Bằng tất cả tình yêu, chúng tôi vừa tự chiến đấu với hoàn cảnh đầy hiểm nguy, vừa gọi thầm, nhắc nhủ nhau  hãy dấn lên phia trước.. Không có thời gian gặp nhau, thậm chí không có thời gian để gửi thư nữa. Một lần nhân chuyến đi lên Việt Trì viết bài, buổi chiều đứng ven sông bên cầu nhìn dòng nước lững lờ trôi dưới chân cầu, những con thuyền đậu hai bên bờ, những cánh chim én chao liệng quanh thuyền, phu khuân vác đang hối hả chuyển hàng lên , hoặc xuống bờ, cảnh vật vừa có cái động của cuộc sống do con người tạo nên, vừa có cái tĩnh của thiên nhiên sông nước mang lại đột nhiên tôi nhớ thương cha mẹ, nhớ thương các anh  , các chị đặc biệt là nhớ thương Hoàng. Tội nghiệp cho chúng tôi. Từ lúc cưới đến nay, những ngày  bên nhau tính đếm trên đầu ngón tay. Ngay tối đó tôi lúc túi, tìm cuốn sổ viết thư cho Hoàng. Bức thư có đoạn viết :” Hoàng ơi! Em nhớ anh vô cùng, tới mức nhiều đêm phải ôm chiếc khăn len mang hơi ấm của anh vẫn không  sao ngủ được. Không hiểu có  khi nào anh cảm thấy ân hận vì đã lấy cô phóng viên này làm vợ. Nghề phóng viên nay đây mai đó.Rất có thể, trong chuyến công tác nào đó em thầm lặng hy sinh bởi bom đạn của kẻ thù Nhưng cũng  đừng trách cuộc sống làm gì bởi còn biết bao cặp vợ chồng trong năm tháng chiến tranh này phải sống trong xa cách, khắc  khoải nỗi nhó mong……

Sau đợt công tác tại Việt trì, tôi được đài cử xuống Hải phòng. Chuyến đi này dài ngày. Đó cũng là những ngày xuân năm 1975. Tôi nhận được thư của Hoàng. Chữ viết nắn nót. Có đoạn:” Em thương yêu!  Hồi này, lúc nào đài có chương trình phát thanh phụ nữ là anh chăm chú nghe . Nghe xong , để thương em, để nhớ em cồn cào, nỗi nhớ đầy vơi, vơi đầy khiến anh thao thức. Anh luôn dõi theo những bước đi, những bài viết của em. Anh lo lắng và thương em vô cùng. Mong đất nước thống nhất, hòa bình để những đôi lứa không phải cách xa nhau….”.

Trong căn lợp giấy dầu, hai đứa con gái chúng tôi chào đời. Đứa đầu tên Thụy Khuê, đứa thứ hai tên Hải Châu. Đất nước thống nhất, nhưng cánh phóng viên  chúng tôi vẫn đi  về như con thoi tới các cùng quê. Lúc tôi ở Hải Hưng, lúc ở Thanh Hóa, lúc ở tận Hà Giang. ….Khác chăng ở chỗ giờ đây nội dung ưu tiên phản ánh tình hình sản xuất  và phong trào phụ nữ của các địa phương.

Những năm sau đó là những năm kinh tế đất nước vô cùng khó khăn. Đồng lương của hai vợ chồng thậm chí không đủ nuôi hai bé. Hoàng vẫn sáng đi chiều về với bằng chiếc xe đạp thống nhất cũ kỹ. Những ngày tôi đi công tác xa, anh  thay tôi trông nom con. Buổi sáng thổi cơm cho con ăn, đưa con đến nhà trẻ, chiều nhờ đón con về, tăm giặt cơm nước cho chúng. Anh chẳng khác nào một người phụ nữ luôn tất bật với gia đình.

Mẹ chồng tôi, từ khi có cháu nội tỉnh táo hẳn ra, như có luồng sinh khí mới phấn chấn trong người. Tính nết bà thay đổi hẳn, bao dung và hay chuyện. Hoàng đón mẹ lên ở với chúng tôi, phần tiện chăm sóc mẹ, phần để mẹ đỡ đần việc nhà và trông hai đứa nhỏ. Tội một điều là, tối Hoàng đem chiếu trải ngủ ngay trên nền nhà. Biết sao được khi cả nhà năm người chỉ có hơn chục mét vuông.

Nhưng đó là những ngày hạnh phúc nhất của chúng tôi. Mỗi khi nhìn thấy chồng , các con rồi bà nội vui vẻ chơi đùa với nhau, lòng tôi ấm áp và thư thái.

Thi thoảng vào chủ nhật khi tôi không phải xuống cơ sở viết bài, cợ chồng tôi đưa con về quê. Chúng tôi lai con trên những  chiếc xe đạp cà tàng từ Hà Nội theo đường năm, rẽ vào đường 39 xuôi về Khoái Châu. Ngày đó đường 39 xuống cấp đầy ổ trâu, ổ bò. Chiếc xe đạp chao lên, chao xuống, ngật ngưỡng, chúi bên này, chúi bên kia, quãng đường có 15km mà đạp xe mất  khoảng hơn hai tiếng đồng hồ. Nhưng đó là những trải nghiệm gia đình đem lại cho tôi niềm vui, niềm hạnh phúc tột cùng.

Lúc bé Hải Châu được năm tuổi, căn bệnh của Hoàng  mỗi ngày thêm trầm trọng. Anh nhiều lần phải vào nằm bệnh viện để điều trị. Sức khỏe càng ngày, càng yếu đi. Tôi vừa trông con, vừa trông anh trong viện. Những ngày tháng đó là những ngày tháng vô cùng khó khăn của gia đình tôi. Nếu không vững lúc nào tôi cũng có thể gục ngã. Tôi tự động viên mình. Cố lên! Cố lên. Rồi Hoàng sẽ khỏe lại. Khó khăn rồi sẽ qua. Ngươi không được gục ngã trước khó khăn….

Sáng 28 tháng 12 năm 1981. Mới hơn bốn giờ sáng Hoàng đã tỉnh dậy. Anh kêu khó thở và rất lạnh. Tôi sờ lên trán anh. Mồ hôi trên trán, trên mặt anh đầm đìa. Tôi lo lắng nói: “ Anh thấy trong người thế nào? Em sợ lắm. Hoàng an ủi tôi:” Anh không sao đâu. Đừng lo lắng quá. Tôi chạy nhanh ra ngoài phòng trực  kêu cứu. Mấy phút sau cả kíp trực đã có mặt bên giường bệnh của chồng tôi. Tôi cầu khẩn: “ con lạy cha, con lạy mẹ…Thưa giáo sư! Giáo sư giúp chồng tôi. Giáo sư Trung kéo tôi  đứng dậy nói: cứu người là việc của bác sĩ mà. Cậu ấy lại là người của ngành y. Tôi hoảng loạn nghĩ: . Không có anh ấy , làm sao không thể sống nổi. Tôi hoang mang vô cùng vì mỗi lúc Hoàng một yếu hơn. Anh thở gấp hổn hển cứ như sắp đứt hơi.Nhịp tim yếu dần.Sau  vài lần lấy nhịp tim giáo sư Trung thở dài. Ông buồn rầu lắc đầu.

Chồng tôi mất vào buổi sáng oan nghiệt đó. Mất anh, tôi hoàn toàn suy sụp, những tưởng không thể vượt qua được nỗi mất mát vô cùng lớn lao này. Tôi như điên, như dại, không thể tin rằng anh đã vĩnh viễn xa tôi.

Chị Lý an ủi: Người mất không thể lấy lại, nhưng còn người sống. Còn hai cháu Khuê và Châu. Em phải cứng rắn lên, vượt lên đau thương mất mát, sống cho các con, tiếp tục công việc em yêu thích….

Tôi không đi bước nữa, bởi với tôi Hoàng là tất cả. Tình yêu của tôi đối với Hoàng không đơn giản là tình cảm giữa những người khác giới, đó còn là ước mơ, hoài bão lý tưởng sống của tôi. Bởi vậy những năm tháng sau  này, tôi vẫn luôn cảm thấy anh ở bên.

*

Vậy là từ đấy dì tôi đứng vậy nuôi hai em, Khuê và Châu. Như đầu câu chuyện, khi mẹ tôi mất, dì đón tôi lên trông nom. Tôi lớn lên trong vòng tay chăm sóc của dì. Không chỉ tôi, chị Bình con bác Hăng học đại học cũng được dì trông nom chu đáo. Căn phòng nhỏ của dì đã trở thành nơi gặp gỡ, tụ họp, sum vầy của cả gia đình.

Lúc về hưu, dì chuyển sang căn hộ mới. Khuê và Châu khá thành  đạt. Khuê chọn học đại học báo  chí, theo con đường của dì. Châu tốt nghiệp đại học Y khoa làm việc tại một bệnh viện Ở Hà Nội. Căn nhà của dì tiếp tục là nơi gặp gỡ của anh chị em chúng tôi. Đồng nghiệp cũ của dì cũng lấy đây là điểm gặp gỡ của những người bạn đồng khóa, những người một thời cùng với dì như con thoi tới mọi miền đất nước lấy tin viết bài kịp thời phản ảnh cuộc sống thực tế sinh động trong cuộc kháng chiến thống nhất đát nước, cũng như trong công cuộc kiến thiết đất nước. Căn nhà của dì đầy ắp niềm lạc quan và tiếng cười.

Năm ngoái khi lên thăm dì. Dì rất vui. Dì bảo: Con ạ! Dì sẽ viết tự truyện.

Tôi nói: Con hiểu dì. Dì viết đi dì ạ!

Dì tiếp: Những kỷ niệm của tình yêu, của những năm tháng hạnh phúc được sống với người mình yêu, được góp phần nhỏ bé cống hiến cho đời những bài viết, rồi cả những mất mát đau thương và gian khó nữa giờ đây luôn sống lại trong ký ức của dì vô cùng mạnh mẽ.

Dì đưa tôi tập tự truyện đang viết dở. Tôi đón tập viết trong tay dì . Những dòng chữ như nhòe đi trong mắt tôi:” ..Không phải là viết tiểu thuyết hay truyện ngắn. Không phải là làm văn. Đơn giản nhớ được cái gì viết nấy, có sao nói vậy. Lúc đầu tưởng rất giản đơn nhưng khi chạm lòng vào những đau thương mất mát, hy sinh của mình, của người thân hay tất cả những người tôi đã gặp trong cuộc sống…thì như có quả núi đè lên ngực tôi khiến mình như ngẹn thở. Tôi gục xuống trang viết nức nở…” . Đọc đến đấy, đôi mắt tôi nhòe lệ. Dì vẫn thế, một trái tim đa cảm, nhân hậu, biết cảm thông và sẻ chia khó khăn với mọi người; tưởng như yếu mềm vậy mà như  chim ưng vượt qua muôn vàn khó khăn để sống đẹp, để viết góp phần tô điểm cho cái đẹp trong đời.

Tôi nói:” Viết xong, xuất bản, dì nhớ tặng cháu một quyển nhé.”

Dì nói: đơn giản là dì muốn nói với các cháu, với mọi người về những khó khăn mất mát của dì, thế hệ dì. Các cháu đọc để biết hướng tới cái thiện, biết sống đẹp và quý trọng những gì có được ngày hôm nay. Hạnh phúc đơn giản là được sẻ chia, được cho đi cháu ạ.

Truyện ngắn này tôi viết dựa theo cuốn tự truyện của dì. Được phép của dì, có đoạn tôi giữ nguyên văn bản gốc. Mong rằng có nhiều người đọc nó. Đó là điều ít nhất tôi có thể làm được để tỏ lòng yêu quý dì.

                                                                                                Hưng Yên tháng 1 năm 2016

                            

Đọc tiếp...